Bu site test aşamasındadır. (This site is under testing.)

Otomatik yangın söndürme sistemleri: türleri, mevzuat ve seçim rehberi

Özet

  • Otomatik yangın söndürme sistemi üç halkadan oluşur: yangını algılayan dedektör, kararı veren kontrol paneli ve söndürücüyü boşaltan ünite. Sprinklerde üç halka tek başlıkta birleşir; gazlı sistem ve aerosolde ayrı cihazlardır.
  • Söndürücü maddeye göre altı aile vardır: sprinkler, su sisi, gazlı sistemler (HFC-227ea, FK-5-1-12, inert gaz, CO2), köpük, kuru toz ve yoğunlaştırılmış aerosol.
  • BYKHY Madde 96 sprinkleri yükseklik, alan ve kullanım eşiklerine göre zorunlu tutar; Madde 98 suyun yetmediği hacimlerde "uygun tipte söndürme sistemi" ister.
  • Proje tesisat projesinden ayrı hazırlanır ve ruhsat veren idarece onaylanır; bakımın yaptırılmasından bina sahibi veya yöneticisi sorumludur.
  • Kapalı hacimlerde kaynağında koruma için AF-X Fireblocker Nano serisi modellerini inceleyin.

Otomatik yangın söndürme sistemi nedir? Kısa Cevap

Otomatik yangın söndürme sistemi, yangını algılayıp söndürücü maddeyi insan müdahalesi beklemeden boşaltan sabit tesisattır. Söndürücüye göre sprinkler, su sisi, gazlı, köpüklü, kuru tozlu ve aerosollü sistemler olarak ayrılır. Türkiye'de hangi binada zorunlu olduğunu ve standardın hangi sırayla seçileceğini BYKHY belirler. Hangi sistemin seçileceğine ise yangın risk analizi ve onaylı proje karar verir.

Aynı binada ofis katını sprinkler, server odasını gaz, panoyu aerosol koruyabilir. Hangi hacme hangisinin gideceğini bu rehberde tek ölçütle anlatıyoruz. Biz aerosol tarafında çalışıyoruz; aerosolün uymadığı yerleri de bu yüzden açıkça yazdık. Her bölüm bir soruyu kısaca cevaplıyor, ayrıntı isteyene ilgili yazımızı gösteriyor.

Otomatik yangın söndürme sistemi hangi parçalardan oluşur?

Otomatik yangın söndürme sistemi üç halkalı bir zincirdir: algılama, karar ve boşaltma. Algılama halkası ısıyı, dumanı veya alevi fark eder. Karar halkası, yani kontrol paneli, sinyali değerlendirir; uyarıyı verir, gecikmeyi sayar, havalandırmayı ve enerjiyi keser. Boşaltma halkası söndürücüyü hacme bırakır.

Sprinklerde zincir tek parçada birleşir. Başlıktaki cam ampul belirli sıcaklıkta kırılır ve su o başlıktan akar; ayrı bir dedektör veya panel gerekmez. Gazlı sistemlerde, aerosolde ve çoğu su sisi uygulamasında üç halka ayrıdır. Dedektör panele sinyal gönderir, panel karar verir, tüp vanası veya aerosol jeneratörünün ateşleyicisi elektrikle açılır.

Yönetmelik bu zincirden ne beklediğini tek cümlede söylüyor. BYKHY Madde 90(2): "Yangın söndürme sistemlerinin; her yapıda meydana gelebilecek olan yangını söndürecek kapasitede olması ve yapının ekonomik ömrü boyunca, otomatik veya el ile gereken hızda devreye girerek fonksiyonunu yerine getirebilmesi gerekir."

İki ifadeye dikkat edin: "ekonomik ömrü boyunca" ve "otomatik veya el ile". Sistem kurulduğu gün değil, yıllarca çalışır durumda olmalı. Yönetmelik sistemin otomatik veya el ile gereken hızda devreye girmesini ister; elle boşaltma kumandası ise ilgili tasarım standartlarında ayrıca aranır. Aşağıdaki bakım ve tetikleme bölümleri bu iki ifadeye dayanıyor.

Otomatik söndürme sistemleri hangi türlere ayrılır?

Otomatik söndürme sistemleri söndürücü maddeye göre altı aileye ayrılır. Her aile yangını farklı bir yoldan durdurur, bu yüzden her biri farklı bir hacme ve farklı bir yangın türüne uyar. Aşağıdaki tablo aileleri yan yana koyuyor:

Sistem Yangını nasıl durdurur Tipik kullanım Tasarım dayanağı İnsan ve ekipman notu
Sprinkler Isıyla açılan başlıklardan su boşaltır, soğutur ve yayılmayı sınırlar Binanın genel alanları, otopark, ticaret yapıları BYKHY m.96, TS EN 12845 İnsanlı alanlar için temel sistem; su elektrikli ekipmana zarar verebilir
Su sisi Isı emer, yerel olarak oksijeni azaltır, ışınımı keser Makine daireleri, elektrik odaları EN 14972-1, NFPA 750 Her uygulama yangın testiyle kanıtlanmalı
Halokarbon gaz (HFC-227ea, FK-5-1-12) Isı emer ve alev kimyasını keser Server odası, arşiv, kontrol odası BYKHY m.98, TS ISO 14520 HFC-227ea'da tasarım konsantrasyonu NOAEL değerine yaklaşabilir; FK-5-1-12'de pay daha geniştir. HFC-227ea florlu sera gazıdır
İnert gaz Oksijeni düşürür Veri merkezi, arşiv TS ISO 14520 Yüksek basınçlı tüplerde depolanır; boğucu etki tasarımda hesaba katılır
CO2 Oksijeni düşürür İnsansız veya girişi kontrol edilen makine ve proses hacimleri NFPA 12, ISO 6183 Asgari %34 tasarım konsantrasyonu öldürücüdür; boşalma anında hacimde kimse bulunmamalıdır
Köpük Yüzeyi örter, buharı keser Yanıcı sıvı depoları, dolum alanları EN 13565-2 Öncelikle yanıcı sıvı yangınlarında kullanılır
Kuru toz Alev kimyasını keser Suyla tepkimeye giren maddeler, kapatılamayan açıklıklar EN 12416-2 Boşalma sonrası temizlik gerekir
Yoğunlaştırılmış aerosol Potasyum bileşikli ince parçacıklar alev zincirini kırar Elektrik panosu, kapalı teknik oda, makine dairesi EN 15276-1/-2, ISO 15779, NFPA 2010 Görüşü kapatır; boşalmadan önce tahliye; kalıntı temizlenir

Tablodaki iki terimi açalım. Halokarbon, flor içeren kimyasal söndürücü gazdır; inert gaz ise azot ve argon gibi tepkimeye girmeyen gazdır. Tasarım konsantrasyonu, söndürme için hacimde ulaşılması gereken gaz oranıdır; NOAEL ise insanda olumsuz etki gözlenmeyen en yüksek orandır.

Tablo pratikte ne anlatıyor? Seçim, "en iyi sistem hangisi" sorusuyla değil, "bu hacimde hangi yangın çıkar ve içeride kim var" sorusuyla başlıyor. Yanan malzemeye göre sınıflandırmayı yangın sınıfları ve elektrik yangını yazımızda anlattık. Sprinkler binanın tamamını korurken gazlı sistem ve aerosol tek bir kapalı hacmi korur. İkisi çoğu zaman birlikte bulunur.

CO2 satırına ayrıca bakmak istiyoruz. ABD Çevre Koruma Ajansı'nın 2000 tarihli raporu, 1975'ten rapor tarihine kadar CO2 söndürme sistemleriyle ilgili 51 olay kaydı, 72 ölüm ve 145 yaralanma derlemiştir. CO2'nin etkili ve ekonomik bir söndürücü olduğunu biliyoruz. Ancak boşalma anında hacimde kimse bulunmamalıdır; insan girebilen hacimlerde kilitleme, ön uyarı ve tahliye şartıyla kullanılır.

Her ailenin nasıl çalıştığını, nerede zorunlu olduğunu ve oda ölçeğinde nasıl karşılaştırıldığını yangın söndürme sistemleri türleri ve seçimi yazımızda ayrıntılı anlattık.

Otomatik yangın söndürme sistemleri türleri: sprinkler, su sisi, gazlı sistem ve aerosol jeneratörünün karşılaştırması Sprinkler binanın tasarım alanını korur; gazlı sistem ve aerosol tek bir kapalı hacmi doldurarak çalışır.

Hangi binada otomatik söndürme sistemi zorunludur?

Türkiye'de otomatik söndürme zorunluluğunu Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) belirler. Zorunluluk dört ana yoldan gelir. Madde 96 sprinkleri bina eşiklerine bağlar. Madde 98 suyun yetmediği hacimler için başka bir sistem ister. Madde 65 yağlı transformatör kullanılan odalarda, bina büyüklüğünden bağımsız olarak, uygun tipte otomatik algılama ve söndürme sistemi şart koşar. Madde 57 ise konutlar dışında, alışveriş merkezlerinde, yüksek binalardaki mutfaklarda, yemek fabrikalarında ve bir anda 100'den fazla kişiye hizmet veren mutfaklarda davlumbazlara otomatik söndürme sistemi ister.

BYKHY Madde 96(2) başlıca şu yapılarda otomatik sprinkler ister:

Yapı Sprinkler zorunluluğu başlayan eşik
Konut dışı binalar Yapı yüksekliği 30,50 m'den fazla
Konutlar Yapı yüksekliği 51,50 m'den fazla
Kapalı otoparklar Toplam alan 600 m²'den fazla (19.12.2007 öncesi ruhsatlı yapılarda Madde 165'e göre 1000 m²) veya 10'dan fazla aracın asansörle alındığı otopark
Otel, yurt, pansiyon, misafirhane Birden fazla katlı binada yatılan oda sayısı 100'den veya yatak sayısı 200'den fazla; yapı yüksekliği 21,50 m'yi aşan bütün yataklı tesisler
Katlı mağaza, alışveriş, ticaret ve eğlence yerleri Toplam alan 2000 m²'den fazla
Kolay alevlenici ve parlayıcı madde üretilen ya da bulundurulan yapılar Toplam alan 1000 m²'den fazla

Tablo yürürlükteki 2007 tarihli BYKHY'ye göredir. Meslek odalarına iletilen, resmi olmayan Temmuz 2025 tarihli yeni yönetmelik çalışma taslağı bu eşikleri düşürüyor, örneğin kapalı otoparkta 300 m²; taslak yürürlükte değildir, metni değişebilir ve yayımlanırsa bir yıl sonra yürürlüğe girmesi öngörülüyor. Taslağın getirdiklerini ve 2026'da yürürlüğe giren 7579 sayılı Kanun'u yangın yönetmeliği 2026'da neler değişiyor yazımızda topladık.

Bazı kullanımlarda başka maddeler de sprinkler ister. Tablonun dışında kalan hacimler için de bir hüküm var. Madde 98(2): "Suyun söndürme etkisinin yeterli görülmediği veya su ile reaksiyona girebilecek maddelerin bulunduğu, depolandığı ve üretildiği hacimlerde uygun tipte söndürme sistemi tesis edilir." Madde 96(4) de suyla tepkimeye giren madde bulunan yerlere sprinkler yapılmamasını ister.

Gazlı sistemler için standardı yönetmelik kendisi seçmiştir. Madde 98(3): "Gazlı yangın söndürme sistemlerinin tasarımında TS ISO 14520 standardı esas alınır." Aerosol ve su sisi yönetmelikte adıyla geçmez; inert gaz ise gazlı sistem olarak Madde 98(3) kapsamında TS ISO 14520'ye tabidir. Aerosol ve su sisi için Madde 5(2) uygulanır: önce Türk standartları, yoksa Avrupa standartları esas alınır; bunlarda düzenlenmeyen hususlarda uluslararası standartlar da kullanılabilir.

Bir de izin hükmü var. Madde 96(3)'e göre gazlı, kuru tozlu, su spreyli ve benzeri otomatik söndürme sistemleriyle korunan mahallere sprinkler yapılmayabilir. Kelime "yapılmayabilir": yönetmelik bir zorunluluk değil, bir imkan tanır; uygulanıp uygulanmayacağı onaylı projede netleşir. Sistem kendiliğinden sprinklerin yerine geçmez.

Gemilerde çerçeve farklıdır. Gemilerin Teknik Yönetmeliği Madde 57, üç eşikten birini sağlayan yeni gemilerin makine mahallerinde "sulu sistemler hariç sabit yangın söndürme sistemi" ister: tutuşma sıcaklığı 55 °C'nin altında yakıt kullanan 15 m ve üzeri boy, 736 kW ve üzeri toplam ana makine gücü veya 36'dan fazla yolcu. Yatlar için klas kuralları ve küçük teknelerde ISO 9094 devreye girer; ayrıntısını yat ve tekne makine dairesinde yangın söndürme yazımızda anlattık. Denizcilik projelerinde bina yönetmeliği değil, bayrak devletinin ve klas kuruluşunun kuralları esas alınır.

Zorunluluğun hangi sistemle karşılanacağını, projenin nasıl yürüdüğünü ve danışmanla nasıl çalışılacağını yangın projesi süreci yazımızda adım adım anlattık.

Alan tipine göre hangi otomatik yangın söndürme sistemi öne çıkar?

Sistem seçimi alanla başlar. Aynı binada ofis katı, server odası, elektrik panosu ve trafo ve jeneratör odası farklı riskler taşır ve çoğu zaman farklı sistemlerle korunur. Sahada en sık karşılaştığımız alanlar için aday sistemleri şöyle özetliyoruz:

Alan Öne çıkan adaylar Seçimi belirleyen koşul Ayrıntı
Ofis, otel, ticaret katları Sprinkler BYKHY m.96 eşikleri Türleri ve seçimi
Server odası, veri merkezi Halokarbon veya inert gaz; küçük odada aerosol Su hasarı kabul edilemez; aerosolde tahliye ve kalıntı temizliği planı şartı Server, MCC ve BESS
Elektrik panosu içi Tüplü gazlı pano sistemi, aerosol Pano kapalı ve sızdırmaz olmalı Pano içi söndürme
MCC ve şalt odası Oda için gazlı sistem veya aerosol, ayrıca pano içi koruma Oda hacmi, sızdırmazlık, insan varlığı Server, MCC ve BESS
Gemi ve yat makine dairesi CO2, gazlı sistem, aerosol; su sisi yalnız m.57 kapsamı dışındaki teknelerde ve klas kuruluşunun kabulüyle Gemilerin Teknik Yönetmeliği m.57, klas kuralları Gemi ve yat
Yanıcı sıvı deposu Köpük Sıvı yüzey yangını Türleri ve seçimi
Suyla tepkimeye giren madde deposu Kuru toz, gazlı sistem BYKHY m.96(4) ve m.98(2) Türleri ve seçimi
Arşiv ve belge odası Gazlı sistem, oksijen azaltma, aerosol Belgeye su ve kalıntı etkisi Server, MCC ve BESS
Batarya depolama alanları Büyük ölçekli yangın testi ve risk analiziyle seçilen sistem; gaz algılama ve havalandırma Termal kaçak; gazlı sistem ve aerosol hücreyi soğutmaz. BYKHY Kılavuzu bataryaları suyla tepkimeye girebilecek maddeler arasında sayar; su bazlı çözüm seçilirse gerekçesi projede yazılır Lityum-iyon batarya

Tablodaki "aday" kelimesi bilinçli. Son kararı yangın risk analizi ve onaylı proje verir. Suyun uygun olmadığı hacimler için BYKHY Kılavuzu bir sıra önerir: hacim uygunsa gazlı sistem, değilse kuru toz veya köpük. Kılavuz maliyet kaygısıyla önlemden vazgeçmeye karşı da açık konuşur: "Maliyet, malzeme/ekipman endişesi ile yangın güvenliği ile ilgili tedbir alınmamasının istenmesi yangın güvenliği açısından uygun bir yaklaşım olmaz."

Batarya satırına özellikle dikkat çekmek istiyorum; aynı mantık elektrikli araç yangını ve kapalı otopark için de geçerli. Lityum-iyon hücrede termal kaçak başladığında hücre kendi içinde ısı üretmeye devam eder. Ne gazlı sistem ne aerosol bu hücreyi soğutur. Söndürücü alevli yanmayı bastırır ve komşu ekipmanı korur; asıl iş ise erken algılama, havalandırma ve ayrıştırmayla yapılır. Bu alanlarda erken uyarı için duman dedektörünün yanında gaz dedektörü de kullanılır, çünkü termal kaçakta gaz çıkışı çoğu zaman görünür dumandan önce başlar.

Aerosolün hangi hacimde doğru seçim olduğunu, hangi koşulda başka sisteme yer bıraktığını aerosol söndürme hangi durumlarda uygundur yazımızda saha tablosuyla tek tek ele aldık.


Korunacak alanın ölçülerini ve kullanımını gönderin, aday sistemleri birlikte değerlendirelim: iletişim sayfası.

Otomatik söndürme sistemi nasıl tetiklenir?

Otomatik söndürme sistemi, algılama halkasından gelen sinyal kontrol panelinde doğrulandığında tetiklenir. Panel önce sesli ve ışıklı uyarı verir, ayarlanan gecikmeyi sayar, havalandırmayı ve gerekiyorsa enerjiyi keser, ardından söndürücüyü boşaltır.

Algılama yöntemi hacme göre seçilir. Lineer ısı dedektörü, yani ısıya duyarlı kablo, belirli bir sıcaklıkta (örneğin 68 °C veya 88 °C) iki iletkeni kısa devre ederek sinyal üretir; panoların ve kablo kanallarının içine uyar. Noktasal ısı dedektörü sabit sıcaklıkta veya sıcaklık artış hızına göre çalışır. Duman dedektörü yangını ısıdan önce fark eder ve server odası gibi temiz hacimlerde öne çıkar; emişli duman algılama sistemleri havayı borularla toplayıp çok düşük duman yoğunluklarını bile ölçer. TS EN 54-5'teki A1 sınıfı ısı dedektörü en fazla 50 °C ortam sıcaklığı için tasarlanır; sıcak hacimlerde B ile G arası sınıflar veya lineer ısı kablosu seçilir. Kısacası dedektör seçimi, hacmin sıcaklığına, tozuna ve hava akışına göre verilen bir mühendislik kararıdır.

İstenmeyen boşalmaya karşı en yaygın kurgu çift aşamalı algılamadır. Her koruma alanında genellikle en az iki dedektör bulunur. İlk dedektör ön alarm verir, ikinci dedektör yangını teyit edince geri sayım başlar. Geri sayım süresinde içerideki kişiler çıkar; manuel iptal butonu gerektiğinde boşalmayı durdurur.

Yönetmelik de tetikleme kurgusunda üç şey ister. Madde 98(3) gazlı sistemlerde sesli ve ışıklı uyarıların "temin ve tesis edilmek zorunda" olduğunu yazar. Madde 79, binada algılama sistemi varsa gazlı söndürme sisteminin alarm ve arıza çıkışlarının yangın alarm sistemine bağlanıp ayrı bölgesel göstergelerle izlenmesini ister. Madde 75(8) ise diğer sabit söndürme sistemlerinin devreye girdiğini bildiren kontakların alarm sistemine bağlanmasını şart koşar. Bina alarm tarafını yangın algılama sistemleri ve bina alarmı yazımızda ayrıca ele aldık.

Elektrik kesintisi sık sorulan bir konu. Kontrol paneli şebekeye ek olarak pil veya yardımcı beslemeyle çalışır. Pilli bağımsız tetikleme ünitesi şebeke kesintisinden etkilenmez. Devreye almada besleme kesilir ve test ekibi panelin pille çalıştığını ayrıca doğrular.

Gecikme sürelerinin ve test adımlarının tablosu için: otomatik söndürme sistemi nasıl tetiklenir.

Otomatik söndürme sisteminde algılama, kontrol paneli ve boşaltma halkalarından oluşan tetikleme zinciri Algılama, karar ve boşaltma: gazlı sistemlerde ve aerosolde üç halka ayrı cihazlardır.

Proje, onay ve kurulum hangi sırayla ilerler?

Otomatik söndürme sistemi bir ürün satın alarak değil, onaylı bir projeyle kurulur. BYKHY Madde 6(4) projeyi ayrı bir belge olarak tanımlar: "Binaların yangın algılama ve söndürme projeleri, tesisat projelerinden ayrı olarak hazırlanır." Proje ruhsat vermeye yetkili mercilerce onaylanır ve uygulama aynı merciler tarafından denetlenir. Madde 90 aynı kuralı söndürme sistemleri için tekrarlar: "Binalarda kurulacak söndürme sistemlerinin tasarımı ve uygulaması, yetkili merci tarafından kontrol edilir ve onaylanır."

Sahada süreç genellikle altı adımda ilerliyor:

  1. Keşif ve risk analizi: hacmin ölçüleri, açıklıkları, havalandırması, yanıcı yükü ve içeride insan bulunup bulunmadığı kayda geçer.
  2. Söndürme projesi: yetkili mühendis sistem türünü, kapasite hesabını, ünite yerleşimini ve algılama kurgusunu projeye işler.
  3. Onay: proje ruhsat veren idareye gider; ürün belgelerinin projeyi kapsayıp kapsamadığını bu aşamada netleştirirsiniz.
  4. Montaj: montaj ekibi üniteleri, dedektörleri ve paneli yerleştirir; çalışan tesiste iş izni ve enerji kilitlemeyle çalışır.
  5. Elektriksel bağlantı ve devreye alma: havalandırma kesme, damper, enerji kesme, bina alarmına sinyal, uyarı ve elle kumanda tek tek test edilir. Gazlı sistemlerde oda sızdırmazlığını kapı fanı testi, yani odayı fanla basınçlandırıp kaçağı ölçen test gösterir. Bu ölçümle, söndürme konsantrasyonunun tasarım bekleme süresi boyunca (EMO bildirisine göre en az 10 dakika) korunacağı hesaplanır.
  6. Belgeli teslim: onaylı proje, uygulanan yerleşim planı, ürün belgeleri, imzalı test kaydı, olay sonrası talimatı ve bakım planı işletmeciye verilir.

Kurulum bittiğinde kontrol bitmez. İşyerlerinde İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, güvenliği kurulum ve montaj şartlarına bağlı ekipman için kurulumdan sonra ve ilk kullanımdan önce periyodik kontrol yapılmasını ister.

Sorumluluk da adım adım dağılır. BYKHY Madde 6(2)'ye göre proje hatasından proje müellifi, yapım hatasından müteahhit, işletmeden kaynaklanan arızadan işletmeci sorumludur. Yazılı bildirime rağmen yaptırılmayan sistemden ise yapı sahibi sorumlu tutulur.

Keşifte hangi bilgilerin toplandığını, montaj mesafelerini ve devreye alma testlerini otomatik yangın söndürme sistemi kurulumu yazımızda adım adım ele aldık.

Bakım ve periyodik kontrolden kim sorumludur?

Otomatik söndürme sisteminin bakımından bina sahibi, yöneticisi veya sorumluluğu yazılı olarak devraldığı bina yetkilisi sorumludur. BYKHY Madde 100 bunu şöyle yazar: "Bu Yönetmelikte öngörülen yangın söndürme sistemlerinin, bina sahibi, yöneticisi veya bunların yazılı olarak sorumluluklarını devrettiği bina yetkilisinin sorumluluğu altında, ilgili standartlarda belirtilen sistemin gerektirdiği periyodik kontrole, teste ve bakıma tabi tutulması şarttır."

Bakım sözleşmesi, bina sahibinin Madde 100'deki bakımı yaptırma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; yönetmelik yazılı devri bina yetkilisine tanır. Firmaların kusur sorumluluğu ise ayrıca doğabilir.

Kısacası sözleşme işi devreder, yükümlülüğü değil.

22 Mayıs 2026'da yayımlanan 7579 sayılı Kanun, bu tabloya yeni bir halka ekledi: kullanıma yönelik belgesi olan yapılarda, yapı sahibinin başvurusu üzerine itfaiye veya yetkilendirilmiş yangın güvenlik uzmanınca yapılacak periyodik yangın güvenliği kontrolü. Ayrıntılar Bakanlığın çıkaracağı düzenlemeye bırakıldı.

Bakım aralığını sistemin standardı belirler. Standartta süre yoksa İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III'e göre yılda en az bir periyodik kontrol yapılır ve sonuç kayda geçer. Bakımın içeriği sisteme göre değişir: gazlı sistemde tüp basıncı, algılama hattı ve damperler; aerosolde jeneratörlerin durumu, kablolar, kontrol ünitesi ve pil kontrol edilir.

Florlu sera gazı içeren sistemlerde ek yükümlülükler var. Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik sızıntı kontrolünü gaz miktarının CO2 eşdeğerine bağlar; ayrıntılı tablo FM-200 için F-gaz yükümlülükleri yazımızda. HFC-227ea'da 5 ton CO2 eşdeğeri yaklaşık 1,55 kg gaza karşılık gelir; Madde 12'ye göre 5-50 ton CO2 eşdeğeri arasındaki sistemlerde sızıntı kontrolü en az 12 ayda bir (sızıntı tespit sistemi varsa 24 ayda bir), 50-500 ton arasında 6 ayda bir (tespit sistemi varsa 12 ayda bir) yapılır; 500 ton ve üzerinde tespit sistemi zorunludur ve kontrol 6 ayda birdir. Kurulum ve bakımı yapan firma için Madde 17(1) açıktır: firma "TS13905 numaralı standart kapsamında TSE tarafından verilen Hizmet Yeterlilik Belgesine sahip olmak zorundadır." Personelde de Madde 16'ya göre mesleki yeterlilik belgesi aranır.

FK-5-1-12 yönetmeliğin EK-1 ve EK-2 listelerinde yer almaz ve küresel ısınma potansiyeli çok düşük olduğundan CO2 eşdeğerine bağlı kayıt ve sızıntı kontrolü eşiğine ulaşmaz; belgeli servis şartının uygulanıp uygulanmadığını projeyi onaylayacak idareyle teyit edin. Tedarik tarafında ise bir değişiklik var: Novec 1230 markasıyla bilinen ürünün ana üreticisi, SEC'e verdiği 2025 yıllık raporuna göre 2025 sonunda üretimden çekildi, FK-5-1-12'yi başka üreticiler üretmeye devam ediyor. Ayrıntısı Novec 1230'un tedarik durumu yazımızda. Aerosol florlu gaz içermez ve bu yükümlülüklerin dışındadır.

Bakım ve servis sözleşmesinde hangi maddelere bakmanız gerektiğini tedarikçi seçimi yazımızın servis bölümünde listeledik.

Otomatik yangın söndürme sisteminin maliyetini hangi etmenler belirler?

Otomatik söndürme sisteminin maliyeti ürün fiyatından çok hacmin özelliklerine bağlıdır. Aynı büyüklükteki iki oda, sızdırmazlığı, içindeki insan varlığı ve altyapısı farklı olduğu için çok farklı tekliflere çıkabilir. Teklifleri karşılaştırırken şu etmenleri aynı tabana koymanızı öneriyoruz:

Etmen Maliyeti nasıl etkiler
Net hacim Söndürücü miktarını, tüp veya ünite sayısını belirler
Yanıcı yük ve yangın sınıfı Tasarım konsantrasyonunu veya yoğunluğunu değiştirir
Sızdırmazlık Gazlı sistemde kapı fanı testi, açıklık kapatma ve damper işi ekler
Altyapı Tüp odası, boru hattı, basınç tahliye açıklığı gerekip gerekmediği
Algılama ve kumanda Dedektör sayısı, çift aşamalı kurgu, bina alarmına entegrasyon
İnsan varlığı Gecikme, uyarı, tahliye kurgusu ve söndürücü seçimini sınırlar
Mevzuat yükü F-gaz kaydı, sızıntı kontrolü, belgeli servis zorunluluğu
Boşalma sonrası Yeniden dolum veya ünite değişimi, temizlik ve duruş süresi

Bu tabloda en zor fiyatlanan kalem duruş süresidir. Bir yangından sonra sistemin ne kadar sürede yeniden devreye girdiği ve korunan ekipmanın ne kadar süre çalışmadığı, ilk yatırım farkından çoğu zaman daha büyük bir kalem olur.

Bu yüzden toplam sahip olma maliyetine dört dönemde bakıyoruz: kurulum yılı, her yıl tekrarlanan bakım ve kontrol, olay sonrası yeniden devreye alma ve ömür sonu değişim. Teklifleri bu dört dönemde aynı tabana koyunca, düşük ilk fiyatın uzun vadede pahalıya geldiği durumlar kendiliğinden görünür.

Maliyet etmenlerini, teklif karşılaştırma tablosunu ve tedarikçiden istenecek belgeleri otomatik yangın söndürme sistemi tedarikçi seçimi yazımızda ayrıntılı anlattık.

AF-X Fireblocker otomatik söndürme sistemleri arasında nerede durur?

AF-X Fireblocker, ArianeGroup bünyesindeki APP ile geliştirilen yoğunlaştırılmış aerosol yangın söndürme sistemidir; Türkiye distribütörü Dikey Mühendislik'tir; denizcilik sektöründe satış, montaj ve teknik destek hizmetlerini Tuzla, İstanbul merkezli Acarsan sunar.

Söndürme sistemleri arasında AF-X'in yeri yoğunlaştırılmış aerosol ailesidir: kapalı ve ölçülebilir bir hacmi kaynağında koruyan, basınçlı tüp ve boru hattı gerektirmeyen bir sistem. Jeneratör çıkışı önünde üreticinin verdiği güvenli mesafe korunur. C serisi küçük hacimlere, yani panolara; B serisi oda ve makine dairesi gibi büyük hacimlere yöneliktir. En küçük model NANO CXXS, A sınıfı yangın için 0,4 m³'lük net hacmi korur ve tasarıma %30 güvenlik payı eklenir; modellerin güncel hacim ve montaj değerleri ürün sayfasında yer alır. Ürünün belgeleri ve kapsamları belgeler ve standartlar sayfasında listelenir; geçerliliklerini projeyi onaylayacak idareyle teyit etmenizi öneririz.

Sınırlarını da aynı açıklıkla söylüyoruz. Aerosol açık alanda veya havalandırması kesilemeyen hacimde tasarım yoğunluğunu koruyamaz. Görüşü kapattığı için boşalmadan önce tahliye edilen hacimlerde kullanılır. Lityum-iyon hücrede termal kaçağı soğutmaz. Binanın sprinkler ve algılama sistemlerinin yerine geçmez, onları kapalı hacimlerde tamamlar.

Aerosolün nasıl çalıştığını aerosol yangın söndürme sistemi sayfasında, modellerin kapasite ve montaj değerlerini AF-X Fireblocker Nano serisi sayfasında bulabilirsiniz.

Sonuç: sistemi hacme, riske ve mevzuata göre seçin

Otomatik yangın söndürme sistemi seçimini üç soru belirler: hacimde hangi yangın çıkar, içeride kim var, yönetmelik ne istiyor? BYKHY zorunluluğu ve standart sırasını koyar, onaylı proje sistemi seçer, bakım sorumluluğu bina sahibinde kalır. Köpük ve kuru toz özel risklere cevap verir; sprinkler ile kapalı hacim sistemleri ise çoğu binada yan yana çalışır.

Kendi hacminiz için hangi sorunun cevabı eksik kaldıysa ilgili bölümün altındaki yazıdan başlayın. Yeni yazılarımızı yayınladıkça bu sayfaya ekliyoruz.


Korunacak hacmin ölçülerini, kullanımını ve fotoğrafını gönderin, sistem türünü ve ön boyutlandırmayı birlikte değerlendirelim: iletişim sayfası.

Sık sorulan sorular

  • Otomatik yangın söndürme sistemi nedir?

    Otomatik yangın söndürme sistemi, yangını algılayan, söndürme kararını veren ve söndürücü maddeyi insan müdahalesi beklemeden boşaltan sabit bir tesisattır. Üç parçadan oluşur: algılama (ısı veya duman dedektörü), karar (kontrol paneli) ve boşaltma (sprinkler başlığı, gaz tüpü veya aerosol jeneratörü). Söndürücü madde olarak su, su sisi, gaz, köpük, kuru toz veya aerosol kullanılır.
  • Otomatik yangın söndürme sistemi hangi binalarda zorunludur?

    BYKHY Madde 96 başlıca şu yapılarda otomatik sprinkler ister: yapı yüksekliği 30,50 m'yi aşan konut dışı binalar, 51,50 m'yi aşan konutlar, toplam alanı 600 m²'yi aşan kapalı otoparklar, belirli büyüklükteki oteller ve yataklı tesisler, 2000 m²'yi aşan katlı ticaret yerleri ve 1000 m²'yi aşan, kolay alevlenici ve parlayıcı madde bulunan yapılar. Bazı kullanımlarda başka maddeler de sprinkler ister. Madde 65 yağlı transformatör odalarında, Madde 57 belirli mutfakların davlumbazlarında otomatik söndürme ister. Suyun yetersiz kaldığı veya suyla tepkimeye giren madde bulunan hacimlerde Madde 98 uygun tipte başka bir söndürme sistemi ister.
  • Otomatik yangın söndürme sistemi elektrik kesintisinde çalışır mı?

    Panel ve tetikleme devresi yedek beslemeyle tasarlanır. Kontrol paneli şebekeye ek olarak pil veya yardımcı beslemeyle çalışır; kesinti anında da algılama ve tetikleme devresi ayakta kalır. Pilli bağımsız tetikleme ünitesi şebeke kesintisinden etkilenmez. Devreye almada besleme kesilir ve test ekibi panelin pille çalıştığını ayrıca doğrular.
  • Otomatik söndürme sisteminin projesini kim onaylar?

    BYKHY Madde 6'ya göre yangın algılama ve söndürme projeleri tesisat projelerinden ayrı hazırlanır ve ruhsat vermeye yetkili merciler tarafından onaylanır. Aynı merciler uygulamayı da denetler. Proje hatasından proje müellifi, yapım hatasından müteahhit, işletmeden kaynaklanan arızadan işletmeci sorumludur.
  • Otomatik yangın söndürme sisteminin bakımı ne sıklıkla yapılır?

    Bakım aralığını sistemin tabi olduğu standart belirler. Standartta süre yoksa İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne göre yılda en az bir periyodik kontrol yapılır. HFC-227ea gibi florlu sera gazı içeren ve 5 ton CO2 eşdeğerini aşan sistemlerde ayrıca sızıntı kontrolü gerekir; aralık gaz miktarına ve sızıntı tespit sistemi bulunup bulunmadığına göre 6 ile 24 ay arasındadır. Bakımın yaptırılmasından BYKHY Madde 100'e göre bina sahibi veya yöneticisi sorumludur.
  • İnsan bulunan bir odada hangi otomatik söndürme sistemi kullanılabilir?

    İnsanlı hacimlerde en yaygın seçenek sprinklerdir. Gazlı sistemlerde HFC-227ea'nın tasarım konsantrasyonu NOAEL değerine yaklaşabilir; aşılırsa maruziyet süresi sınırlanır ve tahliye planlanır. FK-5-1-12'de tasarım konsantrasyonu NOAEL değerinin belirgin biçimde altında kalır, ancak boşalma sırasında hacimde kalmak yine hedef değildir. CO2 tasarım konsantrasyonunda öldürücüdür; boşalma anında hacimde kimse bulunmamalıdır. Aerosol görüşü kapatır, bu yüzden boşalmadan önce tahliye edilen hacimlerde kurulur. Kararı yangın risk analizi ve onaylı proje verir.

Kaynaklar

  1. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Resmi Gazete 19.12.2007/26735, Madde 5, 6, 57, 65, 75, 79, 90, 96, 98, 100 ve 165.
  2. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Kılavuzu, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı.
  3. Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik, Resmi Gazete 15.10.2024/32693, Madde 12, 16, 17 ve EK-1.
  4. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, Resmi Gazete 25.04.2013/28628, Madde 7 ve EK-III.
  5. Gemilerin Teknik Yönetmeliği, Resmi Gazete 17.11.2009/27409, Madde 57.
  6. Carbon Dioxide as a Fire Suppressant: Examining the Risks, U.S. EPA, 2000.
  7. NFPA 2010, Standard for Fixed Aerosol Fire-Extinguishing Systems, National Fire Protection Association.
  8. G. Aktaş, Elektrik Alanlarında Yangın Korunum Konsepti, Elektrik Mühendisleri Odası yayını.
  9. TS ISO 14520 (gazlı söndürme sistemleri), TS EN 12845 (sprinkler), EN 14972-1 (su sisi), EN 15276-1 ve EN 15276-2 (aerosol), ISO 15779 (aerosol).

Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yangın risk analizi, söndürme projesi ve uygulama kararlarının yerine geçmez. Kapalı hacim sistemleri binanın yangın algılama ve söndürme sistemlerinin yerine geçmez, onları tamamlar. Sistem seçimi ve kapasite hesabı; yetkili mühendis tarafından hazırlanan ve ruhsat veren idarece onaylanan proje kapsamında, BYKHY, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı ve gerektiğinde Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik çerçevesinde yapılmalıdır. Ürün belgelerinin kapsamı ve geçerliliği projeyi onaylayacak idareyle teyit edilmelidir. Gemi ve yat uygulamalarında bina mevzuatı yerine denizcilik mevzuatı ve klas kuralları esas alınır.

Hazırlayan: Özen Acar, Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisi Acarsan Makina Mühendislik Denizcilik ve İnşaat Ltd. Şti., +90 542 807 22 62, info@afx.com.tr