Bu site test aşamasındadır. (This site is under testing.)

Yangın söndürme sistemleri: türleri ve seçimi

Özet

  • Yangın söndürme sistemleri, söndürücü maddeye göre dört ana aileye ayrılır: sulu sistemler (sprinkler ve su sisi), gazlı sistemler (HFC-227ea, FK-5-1-12, inert gaz, CO2), köpüklü ve kuru tozlu sistemler ve yoğunlaştırılmış aerosol.
  • Sprinkler, BYKHY'nin 96. maddesinde sayılan binalarda zorunludur ve TS EN 12845'e göre tasarlanır; halokarbon ve inert gazlı sistemler TS ISO 14520'ye, CO2 sistemleri ISO 6183 ve NFPA 12'ye göre tasarlanır; tümü boşalmadan önce sesli ve ışıklı uyarı ister.
  • CO2, ABD Çevre Koruma Ajansı'nın (EPA) raporuna göre yüzde 34'lük asgari tasarım konsantrasyonunda öldürücüdür; bu yüzden insan bulunmayan veya girişi kısıtlı hacimler için bir seçenektir.
  • Aerosol basınçsız ve borusuzdur, ama makul sızdırmazlıkta kapalı bir hacim ve boşalmadan önce tahliye gerektirir; bina sistemlerinin yerine geçmez, onları tamamlar.
  • Oda hacminize göre aerosol modeli görmek için AF-X Fireblocker Nano serisi teknik değerlerini inceleyin.

Yangın söndürme sistemleri nelerdir? Kısa Cevap

Yangın söndürme sistemleri, söndürücü maddeye göre dört ana aileye ayrılır: sulu sistemler (sprinkler, su sisi), gazlı sistemler (HFC-227ea, FK-5-1-12, inert gaz, CO2), köpüklü ve kuru tozlu sistemler ve yoğunlaştırılmış aerosol. Türkiye'de sprinkler, BYKHY'nin 96. maddesinde sayılan binalarda zorunludur. Diğer türler hacmin riskine, sızdırmazlığına ve insan bulunup bulunmamasına göre onaylı projede seçilir.

Yangın söndürme sistemleri hangi türlere ayrılır?

Yangın söndürme sistemleri, en basit haliyle söndürücü maddeye ve bu maddenin yangını nasıl durdurduğuna göre sınıflanır. Türkiye'deki temel düzenleme olan Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) de aynı ayrımı izler. Yönetmeliğin "Sulu Söndürme Sistemleri" bölümü sprinkler, yangın dolabı ve hidrantı kapsar. "Köpüklü, Gazlı ve Kuru Tozlu Sabit Otomatik Söndürme ve Önleme Sistemleri" bölümü ise köpüklü, gazlı ve kuru tozlu sabit sistemleri ve oksijen azaltma sistemlerini düzenler. Aerosol, su sisi ve inert gazlı sistemler yönetmelikte söndürme sistemi olarak adıyla geçmez. Bu boşluğu yönetmeliğin 5. maddesi kapatır: tasarımcılar, yönetmelikte yeterli hüküm bulunmayan konularda Türk Standartlarını, bunlar yoksa Avrupa Standartlarını esas alır; bu standartlarda düzenlenmeyen konularda uluslararası geçerliliği kabul edilen standartlar da kullanılabilir.

Yedi yaygın türü tek tabloda topladık:

Tür Söndürücü Yangını nasıl durdurur? Tasarım dayanağı Tipik kullanım
Sprinkler (yağmurlama) Su Isıyla açılan başlıklar, tasarım alanına belirli miktarda su boşaltır BYKHY m.96, TS EN 12845 Bina geneli, otopark, otel, mağaza
Su sisi Küçük damlacıklı su Isıyı emer, buharlaşarak alevin çevresindeki oksijeni yerel olarak azaltır EN 14972-1, NFPA 750 Makine ve jeneratör odaları, test protokolü olan uygulamalar
Halokarbon gaz HFC-227ea (FM-200), FK-5-1-12 Alevden ısı çekerek ve kısmen kimyasal yolla yanmayı durdurur; hacmi tasarım konsantrasyonuna kadar doldurur BYKHY m.98, TS ISO 14520 Sistem odası, arşiv, kontrol odası
İnert gaz Azot, argon ve karışımları Ortamdaki oksijeni yanmayı sürdüremeyecek düzeye indirir BYKHY m.98, TS ISO 14520 Veri merkezi, arşiv
CO2 Karbondioksit Oksijeni seyreltir BYKHY m.98, NFPA 12, ISO 6183 İnsan bulunmayan makine ve trafo hacimleri
Köpüklü ve kuru tozlu Köpük çözeltisi, kuru kimyevi toz Yakıtın yüzeyini örter veya yanma tepkimesini keser BYKHY m.98, EN 13565-2, EN 12416-2 Köpük: yanıcı sıvı depoları; kuru toz: suyla tepkimeye giren maddeler ve kapatılamayan açıklıklı hacimler
Yoğunlaştırılmış aerosol Katı potasyum bileşiği Mikron boyutlu parçacıklar alevdeki serbest radikallerle tepkimeye girer EN 15276-1/-2, ISO 15779, NFPA 2010 Teknik oda, pano, makine dairesi

Tablodan çıkan ilk ayrım şu: sprinkler tasarım alanına su boşaltır; su sisi hem yerel uygulama hem kapalı hacim için tasarlanabilir; gazlı sistemler ve aerosol ise ağırlıkla kapalı bir hacmi doldurarak çalışır. Hacmi dolduran sistemlerin hepsi kapıları kapalı, açıklıkları sınırlı bir oda ister.

Sprinkler yangın söndürme sistemi nasıl çalışır, nerede zorunludur?

Sprinkler yangın söndürme sistemi, BYKHY'nin 4. maddesinde "yangını söndürmek, soğutmayı sağlamak ve gelişen yangını itfaiye gelinceye kadar sınırlamak amacı ile kurulan ve su püskürtmesi yapan otomatik sistem" olarak tanımlanır. Yönetmeliğin 96. maddesi amacını daha ayrıntılı yazar: yangına erken tepki vermek ve belirli bir süre içinde tasarım alanı üzerine belirlenen miktarda suyu boşaltmak. Yani sprinkler, odanın tamamını değil, yangının çıktığı tasarım alanını hedefler.

Zorunluluk listesi de aynı maddededir:

BYKHY m.96(2) Sprinkler zorunlu olan yer
(a) Yapı yüksekliği 30,50 m'den fazla olan konut dışındaki bütün binalar
(b) Yapı yüksekliği 51,50 m'yi geçen konutlar
(c) Toplam alanı 600 m²'den büyük kapalı otoparklar ve 10'dan fazla aracın asansörle alındığı kapalı otoparklar
(ç) Birden fazla katlı binada yatılan oda sayısı 100'ü veya yatak sayısı 200'ü geçen oteller, yurtlar, pansiyonlar, misafirhaneler ve yapı yüksekliği 21,50 m'den fazla bütün yataklı tesisler
(d) Toplam alanı 2000 m²'nin üzerindeki katlı mağazalar, alışveriş, ticaret ve eğlence yerleri
(e) Toplam alanı 1000 m²'den fazla olan ve kolay alevlenici ve parlayıcı madde üretilen veya bulundurulan yapılar

Tasarım TS EN 12845'e göre yapılır. Düşük ve Orta Tehlike-1 sınıfındaki alanlarda bir standart başlık en çok 21 m² alanı korur. Su deposu da tehlike sınıfına göre boyutlanır: BYKHY'nin 92. maddesine göre depo hacmi düşük tehlikede 30, orta tehlikede 60, yüksek tehlikede 90 dakikalık ihtiyaca göre hesaplanır. EMO'da yayımlanan elektrik alanları bildirisine göre sprinkler sistemlerinde gerekli su basıncı genellikle 3 ile 12 bar arasındadır.

Bir hüküm yazının geri kalanını doğrudan ilgilendirir. BYKHY 96(3), "gazlı, kuru toz, su sprey ve benzeri diğer otomatik söndürme sistemleri ile korunan mahallere yağmurlama sistemi yapılmayabilir" der. Aynı maddenin dördüncü fıkrası, su ile genişleyen veya tepkimeye girerek yangını büyütebilecek maddelerin bulunduğu yerlere sprinkler yapılmamasını ister. Bir odanın gazlı ya da başka bir sistemle korunup korunamayacağına, projeyi onaylayan idare karar verir.

Su sisi sprinklerden nasıl ayrılır?

Su sisi sistemi, suyu sprinklerden çok daha küçük damlacıklara bölerek püskürten sabit bir sistemdir. Avrupa tasarım standardı EN 14972-1:2020, su sisinin yangını dört yolla kontrol ettiğini, bastırdığını veya söndürdüğünü yazar: yangından ve çevresinden ısı emer, buharlaşırken alevin çevresindeki oksijeni yerel olarak azaltır, komşu malzemelere giden ışınım ısısının bir kısmını keser ve yakıt yüzeyini ıslatıp soğutur.

Damlacık boyutu farkı belirleyicidir. EMO'da yayımlanan elektrik alanları bildirisi, sprinkler damlacıklarının 1000 mikron ve üzerinde olduğunu, su sisinde ise damlacıkların sınıfa göre 200 mikronun altından 1000 mikrona kadar indiğini belirtir. Aynı bildiriye göre elektrik odalarında en çok tercih edilen tür, 150 ile 200 bar arasında çalışan yüksek basınçlı sistemlerdir. Küçük damlacığın bedeli budur: pompa veya azot tüpü, yüksek basınca dayanıklı boru ve özel nozul.

Su sisinin sınırı da standardın kendisinde yazılı. EN 14972-1, su sisinin her uygulama veya kullanım alanı için ayrıca kanıtlanması gereken özel bir çözüm olduğunu söyler. Standart yalnızca EN 14972 serisindeki yangın testi protokollerinin kapsadığı uygulamalara uygulanır. Teklifte odanızdaki riske ait yangın testini isteyin.

Gazlı söndürme sistemi türleri nelerdir?

Gazlı söndürme sistemi, söndürücü gazı basınçlı tüplerden boru ve nozullarla kapalı bir hacme boşaltan sistemdir. Türkiye'de hepsinin ortak çerçevesi BYKHY'nin 98. maddesidir. Üçüncü fıkra açıktır: "Gazlı yangın söndürme sistemlerinin tasarımında TS ISO 14520 standardı esas alınır." Aynı fıkra, gazın boşaldığını işleticiye ve personele bildiren ve kişilerin mahalli tahliye etmesini sağlayan sesli ve ışıklı uyarıları her türlü gazlı sistem için zorunlu tutar. Dördüncü fıkra da odadaki menfezlerin ve havalandırma bacalarının gaz boşalımı anında otomatik olarak kapanmasını ister.

Gazlı sistemler, kullandıkları gaza göre üç gruba ayrılır:

Ölçüt Halokarbon (HFC-227ea, FK-5-1-12) İnert gaz (azot, argon, karışımlar) CO2
Söndürme yolu Alevden ısı çekerek ve kısmen kimyasal yolla yanmayı durdurur; hacmi tasarım konsantrasyonuna kadar doldurur Oksijeni yanmayı sürdüremeyecek düzeye indirir Oksijeni seyreltir
Depolama Azotla basınçlandırılmış tüp 200 veya 300 bar tüp (EMO bildirisine göre) Yüksek basınçlı tüp veya soğutmalı alçak basınçlı tank
Boşalma hedefi %95'e yaklaşık 10 sn Standarttaki süreye göre Standarttaki süreye göre
İnsan güvenliği İnsan bulunan hacimde genellikle NOAEL aşılmaz; aşılırsa maruziyet süresi sınırlanır ve tahliye sağlanır Oksijen düştüğü için boğucu etki dikkate alınır Önce tahliye, sonra söndürme
Sera gazı yükümlülüğü HFC-227ea'da var, FK-5-1-12'de yok Yok Yok
Kalıntı Gazın kendisi kalıntı bırakmaz; alevle temas edince korozif ayrışma ürünleri oluşabilir Kalıntı bırakmaz Kalıntı bırakmaz

CO2 satırını ayrıca açmak gerekiyor. ABD Çevre Koruma Ajansı'nın (EPA) 2000 yılında yayımladığı CO2 raporu, toplam hacim uygulamasında asgari tasarım konsantrasyonunun yüzde 34 olduğunu ve bu konsantrasyonda CO2'nin öldürücü olduğunu yazar. Rapor, 1975-2000 döneminde CO2 sistemi boşalmasına bağlı 51 kazada 72 ölüm ve 145 yaralanma derler. EMO'da yayımlanan bildiri de CO2 sistemlerinde mutlaka önce insan tahliyesi, sonra söndürme yapılmasını ister. Bu yüzden CO2, trafo veya OG odası gibi insanların girmesinin zaten kısıtlı olduğu hacimlerin gazıdır.

Halokarbonlarda ayrıca Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik devreye girer: HFC-227ea'da 5 ton CO2 eşdeğeri eşiği yaklaşık 1,55 kg gaza karşılık gelir ve kayıt ile sızıntı kontrolü gerektirir; FK-5-1-12 bu eşiğe tabi değildir.

Bir sonraki adım, suyun ve gazın uygun olmadığı hacimler.

Köpüklü ve kuru tozlu sistemler hangi riskler için kurulur?

Köpüklü sabit sistemler başta yanıcı sıvı yangınları, kuru tozlu sistemler ise suyun tehlikeli olduğu veya hacmin kapatılamadığı yerler içindir. BYKHY 98(2), suyun söndürme etkisinin yeterli görülmediği ya da su ile tepkimeye girebilecek maddelerin bulunduğu hacimlerde "uygun tipte söndürme sistemi" kurulmasını ister. Köpük, yanıcı sıvının yüzeyini örterek buharın alevle buluşmasını keser. Kuru toz ise yanma tepkimesini kimyasal olarak durdurur, ama hacimde temizlenmesi gereken bir toz bırakır.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın BYKHY Kılavuzu, seçimin hangi sırayla düşünüleceğini anlatır. Kılavuza göre su ile tepkimeye girerek yangını büyütebilecek maddelerin (çeşitli kimyasallar, ergimiş metaller, bataryalar vb.) bulunduğu yerlerde sulu sistem yerine malzemenin kimyasal özelliğine ve mekanın hacmine uygun sistem seçilir. Hacim ilgili standarda göre gazlı sisteme uygunsa gazlı sistem, değilse ya da kapatılamayan açıklıklar varsa kuru tozlu ve bazı durumlarda köpüklü sistemler öncelikli değerlendirilir. Kılavuz rehber niteliğindedir ve mevzuatla çelişirse yönetmelik geçerlidir; yine de Bakanlığın uygulamaya bakışını gösterir. Aynı bölümde şu cümle de yer alır: "Maliyet, malzeme/ekipman endişesi ile yangın güvenliği ile ilgili tedbir alınmamasının istenmesi yangın güvenliği açısından uygun bir yaklaşım olmaz."

Aerosol bu kılavuzda ve yönetmelikte adıyla geçmez. Peki tablodaki yeri neresi?

Aerosol söndürme sistemi bu tabloda nerede durur?

Yoğunlaştırılmış aerosol sistemi, söndürücüyü katı bir bileşik olarak basınçsız bir jeneratörde saklayan ve tetiklendiğinde bu bileşikten mikron boyutlu potasyum parçacıkları üreten sabit bir söndürme sistemidir. Parçacıklar alevdeki serbest radikallerle tepkimeye girer ve yanma zincirini keser; mekanizmanın ayrıntısını aerosol yangın söndürme sistemi nedir yazımızda anlattık. Tasarım EN 15276-2, ISO 15779 ve NFPA 2010'a göre yapılır, bileşenler EN 15276-1'e göre test edilir. EN 15276-2:2019'un giriş bölümü, küçük ölçekli yangın testlerinin aerosolü EN 2'ye göre belirli A sınıfı (katı madde yüzey yangını) ile B ve C sınıfı yangınlarda etkili bir söndürücü olarak gösterdiğini yazar.

Gazlı sistemlerle ortak noktası, sızdırmazlığı makul kapalı bir hacimdir. EN 15276-2, açıklıklardan kaçan söndürücünün tasarım yoğunluğunda telafi edilmesini ayrı bir başlıkta düzenler. Farkı depolamadadır: tüp, boru, nozul ve tüp odası yoktur.

İnsan güvenliğinde sınırları açık yazmak gerekiyor. Aerosolün söndürme mekanizması oksijen azaltmaya dayanmaz, ama bu, odada kalınabileceği anlamına gelmez. EN 15276-2:2019'un giriş bölümüne göre yoğunlaştırılmış aerosol, yangının ürettiğine benzer eser zehirli maddeler içerebilir ve dumana benzer şekilde görüşü kapatır. Bu yüzden aerosol sisteminde de boşalmadan önce uyarı ve tahliye, boşalmadan sonra da havalandırma ve kontrollü yeniden giriş prosedürü tanımlarız. Kalıntı konusu da açık: aerosol kuru haldeyken iletken olmayan ince bir toz bırakır. Toz nem çektiğinde iletken ve korozif hale gelebileceği için söndürmeden sonra kısa sürede temizlenir.

Bir sınır daha var: jeneratör çalışırken ağzından sıcak gaz çıkar. AF-X Fireblocker NANO BM datasheet'ine göre çıkış gazı jeneratör ağzından en çok 150 cm içinde 75 °C'nin altına iner; yerleşim bu mesafeye ve 5 m'lik boşalma uzunluğuna göre çizilir.

Yangın söndürme sistemleri türleri: sprinkler, su sisi, gazlı sistem ve aerosol jeneratörü karşılaştırması Sprinkler tasarım alanına su boşaltır; su sisi yerel uygulama veya kapalı hacim için tasarlanır; gazlı sistem tüpten boşalır; aerosol jeneratörü korunan hacmin içine monte edilir.

Oda ölçeğinde sistemler nasıl karşılaştırılır?

Oda ölçeğinde karşılaştırma, aynı teknik odayı korumak için her türün neye ihtiyaç duyduğuna bakar:

Ölçüt Sprinkler Su sisi Halokarbon gaz İnert gaz veya CO2 Yoğunlaştırılmış aerosol
Türkiye'deki dayanak BYKHY m.96, zorunlu olduğu binalar var Yönetmelikte adıyla yok; m.5(2) uyarınca standarda göre BYKHY m.98, TS ISO 14520 BYKHY m.98; inert için TS ISO 14520, CO2 için ISO 6183 Yönetmelikte adıyla yok; m.90 genel hükmü ve m.5(2) uyarınca standarda göre
Söndürücünün depolanması Su deposu ve pompa Pompa veya azot tüpü; elektrik odalarında genellikle 150-200 bar Basınçlı tüp 200-300 bar tüp (inert) Basınçsız, katı halde
Boru ve nozul Kapsamlı boru ağı Yüksek basınca dayanıklı boru Gerekir Gerekir Gerekmez
Oda sızdırmazlığı Gerekmez Uygulamanın test protokolüne bağlı Gerekir, menfezler otomatik kapanır Gerekir, menfezler otomatik kapanır Gerekir, kaçak tasarımda telafi edilir
Su hasarı Var Az Yok Yok Yok
Kalıntı Su Nem Gaz kalıntı bırakmaz; ayrışma ürünü oluşabilir Yok Kuru toz, kısa sürede temizlenir
Boşalmada insan Su esaslı, kısıt yok Su esaslı, kısıt yok Uyarı ve tahliye zorunlu Uyarı ve tahliye zorunlu; CO2'de önce tahliye Uyarı ve tahliye gerekir; görüşü kapatır
Sera gazı yükümlülüğü Yok Yok HFC-227ea'da var Yok Yok

Bu tablo pratikte ne anlatıyor?

Birincisi, sprinkler çoğu binada tartışma konusu değildir. 96. maddedeki koşullardan biri sağlanıyorsa sprinkler bina genelinde zaten vardır ve soru "sprinkler mi, başka bir sistem mi?" sorusundan çok "bu odada sprinklere ek olarak ya da 96(3) kapsamında onun yerine hangi sistem?" sorusuna dönüşür. İkincisi, gazlı sistem ile aerosol arasındaki seçim çoğunlukla altyapıya iner. Tüp odası, boru güzergahı ve basınçlı ekipman kurabileceğiniz bir veri merkezinde gazlı sistem yerleşik bir çözümdür. Boru çekmenin zor olduğu mevcut bir teknik odada, gemilerde klas kuruluşunun onayıyla makine dairesinde veya tek tek panolarda aerosol daha az müdahale ister. Üçüncüsü, insan güvenliği hiçbir türde tek başına bir avantaj cümlesine sığmaz: CO2'de önce tahliye gelir, halokarbon ve inert gazlar sınırlar içinde tasarlanır, aerosol de görüşü kapattığı için tahliye ister. Bu ölçütte kararı, odada kimin ve ne kadar süre bulunduğu belirler.

Varsayımsal bir örnekle bakalım. İç ölçüleri 4,0 x 3,0 x 3,0 m olan bir teknik odanın brüt hacmi 36 m³ eder. AF-X datasheet'leri, net hacmi bulmak için makine ve sabit ekipmanın kapladığı hacmin düşülmesini ister; dolap ve ekipman 6 m³ tutuyorsa net hacim 30 m³ olur. Datasheet'lerdeki %30 güvenlik payı eklendiğinde ihtiyaç 39 m³'e çıkar. Bu durumda 32 m³'lük tek bir NANO BM yetmez; 56 m³'lük NANO BL ya da üç NANO BS (toplam 39,9 m³) aday olur. NANO BL'nin 8 m'lik ve NANO BS'nin 3 m'lik azami montaj yüksekliği, 3 m'lik oda yüksekliğini karşılar. Açıklık, havalandırma ve yanıcı yük bilgisi bu adayı kesin modele çevirir; ön boyutlandırmayı üreticinin hesap tablosuyla birlikte yaparız, kesin tasarım ise yetkili mühendisin hazırladığı ve idarenin onayladığı projede netleşir.

Oda ölçeğinde kullanılan AF-X Fireblocker Nano B serisi modellerinin datasheet değerleri (2026 revizyonu):

Model Söndürücü madde A sınıfı yangın için net korunan hacim 75 °C çıkış sıcaklığı mesafesi
NANO BXS 750 g 9,2 m³ 242 cm
NANO BS 1050 g 13,3 m³ < 200 cm
NANO BM 2550 g 32 m³ < 150 cm
NANO BL 3900 g 56 m³ < 200 cm

Panoların içi bu tablonun konusu değildir; pano ölçeğinde tüplü gaz ile aerosolü pano içi yangın söndürme sistemi rehberimizde ayrıca karşılaştırdık.


Odanızın ölçülerini, kullanımını ve fotoğrafını gönderin, sistem türünü ve ön boyutlandırmayı birlikte değerlendirelim: iletişim sayfası.

Doğru yangın söndürme sistemini seçmek için hangi sorular sorulmalı?

Doğru yangın söndürme sistemi, teknolojiden önce korunan hacme dair sorulara verilen cevaplarla seçilir. Bir projeye başlarken şu sırayla ilerliyoruz:

  1. Mevzuat ne istiyor? Bina BYKHY 96(2)'deki koşullardan birine giriyorsa sprinkler zorunludur. Odaya özel bir sistem, bu zorunluluğun üzerine eklenir veya 96(3) kapsamında idarenin onayıyla değerlendirilir.
  2. Hacimde ne yanar? Katı madde, yanıcı sıvı, elektrik ekipmanı ya da su ile tepkimeye giren madde. Suyla tepkimeye giren madde varsa BYKHY 96(4) sprinkleri dışarıda bırakır.
  3. Oda kapatılabilir mi? Kapatılamayan büyük açıklıklar gazlı sistemi ve aerosolü zorlar; bu durumda Kılavuz'daki sıra (kuru toz, köpük) devreye girer.
  4. Odada kim, ne kadar süre bulunur? İnsanların sürekli çalıştığı bir hacimde boşalma öncesi uyarı, gecikme ve tahliye prosedürü projenin ilk kalemidir.
  5. Su hasarı ve kalıntı ne kadar kabul edilebilir? Arşiv, elektronik ve stok için bu soru belirleyicidir.
  6. Altyapı neye izin veriyor? Tüp odası, boru güzergahı, pompa ve su deposu için yer var mı, yoksa sistem korunan hacmin içine mi sığmalı?
  7. Bakımı kim, ne sıklıkla yapacak? BYKHY'nin 90. ve 100. maddelerine göre periyodik kontrol, test ve bakım bina sahibi, yöneticisi veya sorumluluğu yazılı olarak devralan bina yetkilisi tarafından yaptırılır.

İlk üç soru çoğu zaman listeyi iki adaya indirir. Aerosolün hangi sahalara uyduğunu ve hangilerine uymadığını hangi durumlarda aerosol söndürme gerektiğini anlattığımız yazıda kontrol listesi olarak topladık.

Belge sorusu da bu aşamada sorulmalı. BYKHY'nin 90. maddesi, söndürme sisteminde kullanılan bütün ekipmanın sertifikalı olmasını ve tasarım ile uygulamanın yetkili merci tarafından kontrol edilip onaylanmasını ister; 4. maddenin (ğğ) bendi de sertifikayı, TSE veya TSE tarafından kabul gören uluslararası bir onay kuruluşunun test ederek verdiği belge olarak tanımlar. AF-X Fireblocker Nano serisi, Kiwa K21045 kapsamında belgelidir (EN 15276-1:2019, ISO 15779); kapsamları belgeler ve standartlar sayfamızda görebilirsiniz. Hangi türü seçerseniz seçin, belgenin projeyi onaylayacak idare tarafından kabul edildiğini baştan teyit edin.

Sonuç: sistemi hacmin özelliklerine göre seçin

Yangın söndürme sistemleri arasında herkese uyan bir kazanan yoktur. Sprinkler, sayılan binalarda yasal zorunluluktur ve bina genelinde yangını kontrol eder. Su sisi daha az suyla çalışır ama her uygulama için test kanıtı ister. Gazlı sistemler kapalı ve sızdırmaz odalarda kalıntı bırakmayan bir söndürücüyle çalışır; halokarbonlarda alevle temas sonucu ayrışma ürünleri oluşabilir, CO2 ise insan bulunmayan veya girişi kısıtlı hacimlerde düşünülür. Köpük yanıcı sıvı yangınlarının, kuru toz ise suyun tehlikeli olduğu veya hacmin kapatılamadığı yerlerin seçeneğidir. Aerosol, tüp ve boru kurmanın zor olduğu kapalı hacimlerde kaynağında koruma sağlar ve bina sistemlerini tamamlar. Sıra hep aynı: önce mevzuat, sonra yanıcı madde, sonra hacim ve insan. Algılamadan bakıma kadar bütün süreci otomatik yangın söndürme sistemleri rehberimizde tek haritada topladık.

AF-X Fireblocker, ArianeGroup bünyesindeki APP ile geliştirilen yoğunlaştırılmış aerosol yangın söndürme sistemidir; Türkiye distribütörü Dikey Mühendislik'tir; denizcilik sektöründe satış, montaj ve teknik destek hizmetlerini Tuzla, İstanbul merkezli Acarsan sunar. Aerosol teknolojisinin genel çerçevesini aerosol yangın söndürme sistemi sayfamızda bulabilirsiniz.


Teknik odalar ve MCC odaları için uygulama örnekleri: teknik oda yangın söndürme sistemi.

Sık sorulan sorular

  • Yangın söndürme sistemleri nelerdir?

    Sabit yangın söndürme sistemleri söndürücü maddeye göre ayrılır: sulu sistemler (sprinkler ve su sisi), gazlı sistemler (HFC-227ea, FK-5-1-12, inert gaz ve CO2), köpüklü ve kuru tozlu sistemler ve yoğunlaştırılmış aerosol. Sprinkler tasarım alanına su boşaltır; su sisi hem yerel uygulama hem kapalı hacim için tasarlanabilir; gazlı sistemler ve aerosol ise ağırlıkla kapalı bir hacmi doldurarak çalışır.
  • Sprinkler sistemi hangi binalarda zorunludur?

    BYKHY'nin 96. maddesine göre sprinkler; yapı yüksekliği 30,50 m'yi aşan konut dışı binalarda, 51,50 m'yi aşan konutlarda, 600 m²'den büyük kapalı otoparklarda, belirli büyüklükteki oteller ve yataklı tesislerde, 2000 m²'yi aşan katlı mağaza ve alışveriş yerlerinde ve 1000 m²'yi aşan, kolay alevlenici madde bulunan yapılarda zorunludur. Tasarım TS EN 12845'e göre yapılır.
  • Gazlı söndürme sistemi bulunan odada sprinkler de gerekir mi?

    BYKHY 96(3), gazlı, kuru toz, su sprey ve benzeri otomatik söndürme sistemleriyle korunan mahallere sprinkler yapılmayabileceğini söyler. Bu bir izin hükmüdür; odanın hangi sistemle korunacağına projeyi onaylayan idare karar verir. Su ile tepkimeye giren maddelerin bulunduğu mahallere ise sprinkler yapılmaz.
  • Su sisi ile sprinkler arasındaki fark nedir?

    Su sisi suyu çok daha küçük damlacıklara böler; ısıyı emer, buharlaşırken alevin çevresindeki oksijeni yerel olarak azaltır ve daha az su kullanır. Karşılığında yüksek basınçlı pompa veya azot tüpü ve özel nozul ister. EN 14972-1'e göre su sisinin her uygulama için yangın testiyle kanıtlanması gerekir.
  • Gazlı söndürme sisteminde insan güvenliği nasıl sağlanır?

    BYKHY 98(3), her gazlı sistemde gazın boşaldığını bildiren ve tahliyeyi sağlayan sesli ve ışıklı uyarıları zorunlu tutar. Normalde insan bulunan hacimlerde tasarım konsantrasyonu genellikle NOAEL değerini aşmayacak şekilde seçilir; aşan tasarımlarda maruziyet süresi sınırlanır ve boşalma öncesi tahliye sağlanır. CO2 sistemlerinde önce tahliye, sonra söndürme yapılır.
  • Aerosol sistemi sprinklerle birlikte nasıl kullanılır?

    Aerosol, teknik oda veya pano gibi kapalı bir hacmi kaynağında korur; binanın sprinkler, algılama ve diğer sistemlerini tamamlar. Sprinkler zorunlu bir binada aerosol bu zorunluluğun yerine geçmez; bir odada sprinkler yerine başka bir sistem kurulup kurulamayacağına onaylı projede idare karar verir.

Kaynaklar

  1. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Resmi Gazete 19.12.2007/26735, Madde 4, 5, 90, 92, 96, 98 ve 100.
  2. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Kılavuzu, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğü, Aralık 2024, Madde 96 ve 98 açıklamaları.
  3. Carbon Dioxide as a Fire Suppressant: Examining the Risks, U.S. Environmental Protection Agency, Şubat 2000.
  4. G. Aktaş, Elektrik Alanlarında (Trafo, Jeneratör, Enerji Dağıtım Pano, Server Odaları vb) Yangın Korunum Konsepti, EMO'da yayımlanan bildiri.
  5. EN 14972-1:2020, Fixed firefighting systems, Water mist systems, Part 1: Design, installation, inspection and maintenance (giriş ve kapsam bölümleri).
  6. EN 15276-2:2019, Fixed firefighting systems, Condensed aerosol extinguishing systems, Part 2: Design, installation and maintenance (giriş ve kapsam bölümleri).
  7. Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik, Resmi Gazete 15.10.2024/32693.
  8. AF-X Fireblocker NANO BXS, BS, BM ve BL datasheet'leri (2026 revizyonu).

Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yangın risk analizi, söndürme projesi ve uygulama kararlarının yerine geçmez. Kapalı hacim sistemleri binanın yangın algılama ve söndürme sistemlerinin yerine geçmez, onları tamamlar. Sistem seçimi ve kapasite hesabı; yetkili mühendis tarafından hazırlanan ve ruhsat veren idarece onaylanan proje kapsamında, BYKHY, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı ve gerektiğinde Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik çerçevesinde yapılmalıdır. Ürün belgelerinin kapsamı ve geçerliliği projeyi onaylayacak idareyle teyit edilmelidir.

Hazırlayan: Özen Acar, Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisi Acarsan Makina Mühendislik Denizcilik ve İnşaat Ltd. Şti., +90 542 807 22 62, info@afx.com.tr