Elektrikli araç yangını ve kapalı otopark
Özet
- Elektrikli araç yangınının farkı, bataryada termal kaçak başladığında ortaya çıkar: hücre kendi ısısını üretir, yanıcı ve zehirli gaz çıkarır, söndükten saatler hatta günler sonra yeniden alev alabilir.
- Yürürlükteki BYKHY'ye göre yeni yapılarda toplam alanı 600 m²'yi aşan kapalı otoparkta sprinkler, yangın dolabı ve itfaiye su alma ağzı, 2000 m²'yi aşanda mekanik duman tahliyesi zorunludur; eşiğin altındaki otoparklar için bu sistemler zorunlu değildir.
- Yürürlükteki BYKHY'de elektrikli araç ve şarj sistemi için özel bir hüküm yoktur; Temmuz 2025'te görüşe açılan yönetmelik taslağı şarj alanları için ayrıntılı şartlar öneriyor, ancak taslak yürürlükte değildir.
- Pano içi söndürme sistemleri, AF-X Fireblocker dahil, bir araç bataryasının termal kaçağını tek başına durduramaz; otoparktaki araç yangınında bina sistemleri ve itfaiye müdahalesi esastır.
- Şarj istasyonlarını besleyen panolar ve kumanda dolapları için kaynağında koruma seçeneklerini AF-X Fireblocker Nano serisi sayfasında inceleyin.
Elektrikli araç yangını kapalı otoparkta nasıl yönetilir? Kısa Cevap
Elektrikli araç yangını, batarya termal kaçağa girdiğinde soğutma ve yeniden tutuşma takibi gerektirir. Kapalı otoparkta yönetim üç katmanda kurulur: eşikleri aşan otoparklarda BYKHY'nin istediği sprinkler ve duman tahliyesi, şarj ünitelerinin şartnameye uygun elektrik tesisatı ve itfaiyenin suya dayalı müdahalesi. Araç sahibi müdahale etmemeli, alanı boşaltıp 112'yi aramalıdır.
Elektrikli araç yangını neden farklı davranır?
Elektrikli araç yangınını içten yanmalı araç yangınından ayıran olay termal kaçaktır. Termal kaçak, yani lityum-iyon hücrenin kendi ürettiği ısıyla kontrolsüz biçimde ısınmayı sürdürmesi, dışarıdan söndürülen bir alevden farklı işler. Uluslararası İtfaiye ve Kurtarma Hizmetleri Derneği'nin (CTIF) Aralık 2025'te yayımladığı ve İzmir ile Denizli itfaiyelerinden iki uzmanın Türkçeye çevirdiği operasyonel kılavuz, kritik hücre sıcaklığını kullanılan teknolojiye bağlı olarak 130 °C ile 180 °C arasında verir. Tetikleyici bir dış ısı kaynağı, darbe veya üretim kusurundan doğan iç kısa devre, aşırı şarj ya da suya daldırma olabilir.
Kapalı otoparkı en çok ilgilendiren risk gazdır.
Kılavuza göre termal kaçak sırasında çıkan duman yoğun, zehirli ve yanıcıdır. İçinde karbon monoksit (CO) ve hidrojen florür (HF) bulunur; bu yüzden müdahale ekipleri solunum koruması kullanır. Aynı duman hidrojen (H₂) ve metan (CH₄) da taşır. Alevsiz, yalnız dumanla ilerleyen bir termal kaçak garaj veya yer altı otoparkı gibi kapalı bir hacimde bu gazları biriktirebilir ve patlayıcı bir ortam oluşabilir. Kılavuz bu durumu, henüz tutuşmamış bir yanıcı gaz kaçağına benzetiyor. Bir de hız meselesi var: termal kaçak bazen alevler çıkmadan birkaç dakika önce dumanla haber verir, bazen birkaç saniyede gelişir. Otopark tasarımında algılama ve duman tahliyesi konuşulurken bu belirsizlik hesaba katılmalıdır.
Bataryanın davranışını özetleyen gözlemleri tabloda topladık:
| Gözlem | CTIF kılavuzundaki değer | Otopark için anlamı |
|---|---|---|
| Serbest yanma süresi | Ortalama yaklaşık 30 dakika, nadiren 1 saati aşar | Yangının komşu araçlara ve yapıya sıçramaması için bu süre boyunca kontrol altında tutulması gerekir |
| Yeniden tutuşma | Dünya genelinde doğrulanmış binek elektrikli araç batarya yangınlarının yaklaşık %13'ünde (CTIF'in aktardığı EV FireSafe verisi) | Söndürülen araç saatler veya günler sonra yeniden alev alabilir |
| Şarj sırasında başlayan olay | Termal kaçak olaylarının tahminen yaklaşık %15'i | Şarj alanının konumu ve gözetimi tasarım konusu olur |
| Olayın yeri | "Kapalı alanlarda önemli sayıda termal kaçak vakası" görülüyor; olayların büyük kısmı trafik kazası sonrasında | Kapalı otopark senaryosu istisna değildir |
| Yeniden tutuşmanın tipik anı | Araç çekilirken veya taşınırken | Hasarlı aracın otoparktan çıkarılması da riskli bir aşamadır |
Bu rakamlar pratikte ne anlama geliyor?
Kapalı otoparkta yangın söndürüldüğünde iş bitmiyor. Hasarlı aracın başında bir süre gözetim, termal kamerayla sıcak nokta kontrolü ve aracın güvenli bir alana taşınması gerekiyor. Bu iş itfaiyenindir. Araç sahibinin veya otopark görevlisinin yapması gereken tek şey var: araca müdahale etmeye çalışmadan alanı boşaltmak ve 112'yi aramak. Dumanın zehirli ve yanıcı olduğunu, eğitimli ekiplerin bile solunum cihazıyla yaklaştığını hatırlatmak yeterli bir gerekçe.
Elektrikli araç yangını içten yanmalı araç yangınından daha mı sık çıkar?
Elektrikli araç yangınının sıklığı hakkında Türkiye için yayımlanmış, araç yangınlarını yakıt türüne göre ayıran resmi bir karşılaştırma verisi bulamadık. Yurt dışında ülke bazında yapılmış sayımlar var, ama sayım yöntemleri, araç parkının yaşı ve "elektrikli" tanımının kapsamı (yalnız tam elektrikli mi, şarj edilebilir hibritler de mi) ülkeden ülkeye değişiyor. Bu yüzden "elektrikli araç daha sık yanar" ya da tersini söyleyen tek bir rakamı bu yazıya almadık.
CTIF kılavuzu da sıklık karşılaştırması yapmaz; termal kaçağın müdahaleyi nasıl değiştirdiğini anlatır. Benzinli veya dizel bir araç yangınında yakıt, plastik ve lastik yanar; termal kaçaktaki gibi hücre içinden kendini besleyen bir ısı kaynağı yoktur. Elektrikli araçta batarya termal kaçağa girmemişse kılavuzun hedefi aracı söndürmek ve bataryayı soğutarak termal kaçağı önlemektir. Termal kaçak başlamışsa üç şey değişir: yanıcı ve zehirli gaz çıkışı, söndürmenin bataryaya ulaşmasındaki zorluk ve yeniden tutuşma olasılığı.
Kapalı otopark sahibi veya yöneticisi için doğru soru şu: tesis hangi yangın senaryosuna göre tasarlandı, şarj üniteleri bu senaryoyu nasıl değiştiriyor?
Türkiye'de kapalı otopark için hangi yangın hükümleri geçerli?
Kapalı otoparkların yangın güvenliği, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in (BYKHY) 60. maddesinde düzenlenir. Madde önce tanımı yapar: dışarıya olan toplam açık alanı döşeme alanının %5'inden fazla olmayan otopark kapalı otopark sayılır; açıklıkların konumu ve kuranglez genişliği için de ayrıca şartlar vardır. Ardından ana yükümlülüğü yazar: "Alanlarının toplamı 600 m2'den büyük olan kapalı otoparklarda otomatik yağmurlama sistemi, yangın dolap sistemi ve itfaiye su alma ağızları yapılması mecburidir."
Diğer hükümler yönetmeliğin farklı maddelerine dağılmış durumda. Tablodaki her satır yürürlükteki bir zorunluluktur ve çoğu bir eşiğe bağlıdır:
| BYKHY maddesi | Kapalı otopark için zorunluluk |
|---|---|
| 60(1) | Toplam alanı 600 m²'den büyük kapalı otoparkta sprinkler, yangın dolabı ve itfaiye su alma ağzı |
| 96(2)(c) | Sprinkler: toplam alanı 600 m²'den büyük kapalı otopark ve 10'dan fazla aracın asansörle alındığı kapalı otopark |
| 165(1)(c) ve 138 | 19.12.2007'den önce ruhsat almış mevcut yapılarda sprinkler eşiği 1000 m² ve asansörle 10'dan fazla araç; 2002 yönetmeliğine uygun tedbirleri alınmış mevcut yapılarda ilave tedbir alınmaması esastır |
| 60(2) ve 88(3) | Toplam alanı 2000 m²'yi aşan kapalı otoparkta mekanik duman tahliyesi; sistem diğer bölümlerden bağımsız, saatte en az 10 hava değişimi |
| 60(3) | Araçların asansörle alındığı kapalı otoparkta doğal veya mekanik havalandırma |
| 60(4) | LPG ve CNG yakıt sistemli araçlar kapalı otoparka giremez; alışveriş merkezlerinde yalnız LPG'li araçlar için TS 9881, TSE hizmet yeterlik belgesi ve itfaiye uygun görüşüne bağlı istisna vardır |
| 72(2) | Kapalı otoparklarda acil durum aydınlatması |
| 99(3) | Otoparklarda ayrıca tekerlekli tip söndürme cihazı |
Eşiklerin altında kalan bir kapalı otopark için BYKHY sprinkler veya mekanik duman tahliyesi istemez. Eşiklerin hesabında bir ayrıntı sahada sık karışıyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının (ÇŞB) yönetmelik kılavuzu, otopark eşiklerindeki toplam alanı yapı ruhsatına esas onaylı projedeki otopark alanlarının toplamı olarak yorumlar. Kılavuzdaki örnekte aynı parselde, aynı yapı ruhsatıyla yapılmış, giriş çıkışları farklı yerlerden sağlanan ve her biri 580 m² olan iki kapalı otopark tek tek eşiğin altında kalsa da toplamları 600 m²'yi geçtiği için sprinkler, yangın dolabı ve itfaiye su alma ağzı gerekir.
Yürürlükteki yönetmelik yakıt türünü yalnız LPG ve CNG için ayırır. Elektrikli araçlar için kapalı otoparka giriş kısıtı ya da ayrı bir söndürme hükmü yoktur.
Bu tablo değişebilir. Bakanlığın Temmuz 2025'te görüşe açtığı yeni yönetmelik taslağı otopark maddesini şarj sistemleriyle birlikte yeniden yazıyor: taslağa göre 300 m²'den büyük kapalı otoparklarda sprinkler, şarj sistemi olan her kapalı otoparkta yangın dolabı ve itfaiye su alma ağzı isteniyor. Şarj sistemleri öncelikle açık otoparka, açık otopark yoksa kapalı otoparkın giriş çıkış katına ve o kattaki araç sayısının %5'ini geçmeyecek şekilde kurulabiliyor; bunun için giriş çıkışa ve itfaiye su alma ağzına yakınlık, şarj alanları arasında yangına dayanıklı duvar veya su perdesi, algılama ve erken uyarı, sprinkler ve duman tahliyesi şartlarının tamamı aranıyor. Asansörle araç alınan kapalı otoparkta şarj sistemi kurulamıyor, şarj panoları zeminden en az 1,2 m yukarıda olacak. Bu hükümlerin hiçbiri bugün zorunlu değildir; taslak yürürlükte değildir ve yayımlanacak metin farklı olabilir. Taslağın genel çerçevesini yangın yönetmeliği 2026 yazımızda anlattık.
Şarj istasyonları için Türkiye'de hangi düzenlemeler var?
Şarj istasyonlarını birden fazla metin düzenler ve bunların hiçbiri yangın söndürme sistemi tarif etmez. EPDK'nın Şarj Hizmeti Yönetmeliği (Resmi Gazete 2.4.2022/31797, son değişiklik 23.3.2026/33202) lisans, şarj ağı ve işletme kurallarını belirler. Yönetmeliğin 21. maddesi şarj istasyonunun "yürürlükteki mevzuat ve standartlara uygun olarak" tasarlanmasını, kurulmasını ve işletilmesini ister; yangına özgü bir hüküm içermez.
Otopark Yönetmeliği şarj ünitesini zorunlu hale getirir. 25 Mart 2021 değişikliğine göre zorunlu otopark sayısı 20 ve üzeri olan yeni yapılarda zorunlu otopark alanlarının en az %5'i, 1 adetten az olmamak üzere, şarj ünitesiyle elektrikli araçlara uygun düzenlenir. Yeni bölge ve genel otoparklarla alışveriş merkezi otoparklarında bu oran en az %10'dur. Yani zorunlu otopark sayısı 20 ve üzeri olan yeni yapılarda şarj ünitesi bir tercih değil, ruhsat şartıdır.
Tesisatın teknik kuralları ise ÇŞB'nin 15 Haziran 2022'de yayımladığı Elektrikli Taşıt Şarj Sistemi Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi'ndedir. Şartname her şarj noktası için sabit tesisatta ayrı bir son devre, her AC bağlantı noktası için 30 mA'yı aşmayan ayrı kaçak akım koruması ve gerektiğinde doğru akım kaçağına karşı B tipi kaçak akım koruması ya da eşdeğer bir düzen ister. Şarj noktası içeren alçak gerilim panosu bina içinde en az IP41, bina dışında IP44 koruma derecesinde olur. Şarj tesisatının periyodik kontrolü yılda en az bir kez yapılır. Konum seçiminde Otopark Yönetmeliği ve Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği dahil imar mevzuatı ile TS 13912 esas alınır.
Yangın tarafındaki belirsizlik idarelerin de gündeminde. ÇŞB Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğünün 23 Ocak 2026 tarihli görüş yazısı, görüş isteyen belediyenin TS 13912 standardının "yangın ile ilgili riskleri kapsamadığı" yönündeki tespitini aktarır. Bakanlığın cevabı ise mevcut çerçevenin yeterli olduğu yönündedir. Görüşe göre şarj istasyonları için BYKHY kapsamında genel yangın tedbirlerinin alınmış olması yeterlidir; işyerinin otuzdan fazla çalışanı varsa itfaiye raporu zorunludur, otuzdan fazla çalışanı olmayan yerlerde ayrıca itfaiye raporu istenmez. Bir işyerinde veya toplu yapıda kurulan istasyon, yangın güvenliği bakımından kurulu olduğu yapıya tabidir. Bakanlık, yetkili idarenin yangın söndürme tüpü gibi ek tedbirler isteyebileceğini, ancak İşyeri Yönetmeliğinde yer almayan, yeni belge (TS belgesi, hizmet yeterlilik belgesi, elektrik projesi gibi) veya inşai faaliyet gerektiren tedbirlerin istenemeyeceğini belirtir. İdarenin incelemesi işyeri açma ve çalışma mevzuatıyla sınırlıdır.
Pratik sonuç açık. Kapalı bir otoparka şarj ünitesi eklendiğinde yangın tedbirleri otoparkın ve binanın kendi BYKHY yükümlülükleri üzerinden değerlendirilir. Mevzuatın ötesindeki önlemler ise projenin tasarım tercihidir ve proje müellifiyle birlikte ele alınır.
İtfaiye elektrikli araç yangınına nasıl müdahale eder?
İtfaiyenin elektrikli araç yangınındaki ana aracı sudur. CTIF kılavuzuna göre testler ve operasyonel geri bildirimler, batarya termal kaçağında suyun söndürme maddesi olarak etkinliğini tutarlı biçimde ortaya koyuyor; su, komşu modüllere ve yakındaki araçlara yayılmayı da soğutma etkisiyle sınırlıyor. Zorluk, suyu batarya muhafazasının içine ulaştırmak. Otomobillerde batarya genellikle tabanda, su geçirmez ve şasiyle bütünleşik bir muhafazanın içinde durur. Kılavuz, itfaiyecilerin ısıyla eriyen veya zayıflayan bölümlerden, kablo çıkışlarından ve deformasyonlardan yararlanmasını önerir.
Kılavuzda üç özel teknik ele alınıyor; kılavuz, bu teknikleri anlatmasının uygunluklarının veya etkinliklerinin doğrulandığı anlamına gelmediğini ayrıca belirtiyor. Birincisi, aracın bir konteynerde suya daldırılması: termal kaçağı kontrol altına almanın en etkili yollarından biri sayılıyor, ancak binek otomobil ve hafif araçlarla sınırlı, kapsamlı lojistik istiyor ve araç konteynerden çıkarıldıktan sonra yeniden tutuşmayı önleyeceğinin garantisi yok. İkincisi, batarya muhafazasının özel aletlerle delinerek içine su verilmesi: personel araca temas ettiği için yalnız alevlerin bulunmadığı bir safhada uygulanabiliyor ve özellikle sert uçlarla delme termal kaçağı tetikleyebiliyor. Üçüncüsü, termal battaniye: kılavuz bunun termal kaçağı söndürmeye yönelik bir yöntem olmadığını, ısı ve duman yayılımını sınırlamak ve komşu araçları korumak için kullanıldığını yazıyor. Aynı bölüm iki uyarı daha yapıyor: kapalı alan koşulları ve çevredeki araçlar battaniyenin serilmesini zorlaştırabilir, yanıcı gazlarla bazı battaniye malzemelerinin etkileşimi de battaniyenin altında veya kaldırılırken patlama benzeri durumlara yol açabilir.
Kapalı otopark açısından bunun üç tasarım sonucu var. Birincisi, itfaiye araca yaklaşabilmeli ve uzun süre su verebilmelidir; yangın dolabı, itfaiye su alma ağzı ve rampa erişimi bu yüzden önemlidir. İkincisi, duman tahliyesi görüşü ve gaz birikimini doğrudan etkiler. Üçüncüsü, söndürülen aracın nasıl ve nereye taşınacağı baştan düşünülmelidir, çünkü yeniden tutuşma en sık taşıma sırasında görülür.
Kapalı otoparkta hangi önlemler alınabilir?
Kapalı otoparkta elektrikli araç yangınına karşı önlemleri üç ayrı sütunda tutmak gerekiyor: bugün yürürlükte olan ve çoğu bir eşiğe bağlı zorunluluklar, Temmuz 2025 taslağının önerdiği ama yürürlükte olmayan hükümler ve mevzuat şartı olmayan tasarım önerileri. Son sütundaki maddeler proje müellifi ve idareyle birlikte değerlendirilir.
| Konu | Yürürlükteki zorunluluk | Temmuz 2025 taslağı (yürürlükte değil) | Tasarım önerisi (mevzuat şartı değil) |
|---|---|---|---|
| Şarj alanının konumu | Konum seçimi Otopark Yönetmeliği, imar mevzuatı ve TS 13912'ye göre (Genel Teknik Şartname 32.11) | Öncelikle açık otoparkta; yoksa giriş çıkış katında, kattaki araç sayısının en çok %5'i | Şarj alanlarını itfaiyenin ulaşabileceği, rampaya ve girişe yakın bir bölgede toplamak |
| Algılama | Otoparka özgü hüküm yok; sprinkler ve otomatik algılama birlikte varsa sprinkler alarmları yangın alarm sistemine bağlanır (BYKHY m.78) | Şarj bölümünde algılama ve erken uyarı | Termal kaçakta duman alevden önce gelebildiği için duman veya gaz algılamanın yerinin konuşulması |
| Sprinkler | Yalnız eşikte: 600 m² üstü kapalı otopark veya asansörle 10'dan fazla araç (m.60, m.96) | 300 m² üstü; şarj alanına hizmet eden başlık | Eşiği aşan otoparkta şarj bölgesinin sprinkler tasarım alanı içinde kalmasının kontrolü |
| Duman tahliyesi | Yalnız eşikte: 2000 m² üstü kapalı otoparkta mekanik sistem, saatte en az 10 hava değişimi (m.60, m.88) | Şarj bölümünde duman tahliyesi; 2000 m² üstünde şarj bölümü için daha yüksek debi | Eşiğin altındaki otoparkta şarj bölgesinin havalandırma akışının kontrolü |
| Devre ayrımı ve kesme | Acil kesmeye özgü hüküm yok; her şarj noktası ayrı son devre, kaçak akım ve aşırı akım koruması (Genel Teknik Şartname 32.7, 32.8) | Hüküm yok | Şarj ünitelerinin beslemesini yangın alarmıyla veya erişilebilir bir acil durdurma noktasından kesme |
| Pano ve kumanda dolabı | Şarj noktası içeren alçak gerilim panosu TS EN IEC 61439-7'ye uygun, bina içinde en az IP41 (Genel Teknik Şartname 32.4.6) | Şarj panoları zeminden en az 1,2 m yukarıda | Pano içinde başlayan yangına karşı pano içi otomatik söndürme |
Tablonun ilk dört satırı araç yangınıyla ilgilidir ve yükü bina sistemleri taşır. Son iki satır ise şarj altyapısının kendisiyle ilgilidir. Her şarj ünitesinin arkasında bir dağıtım panosu, sigortalar, kaçak akım röleleri ve çoğu zaman bir kontrol kabini bulunur. Bu ekipman şarj sırasında uzun süre yüksek akım taşır. Bir panoda gevşeyen bağlantının ya da aşırı ısınan bir şalterin başlattığı yangın, araçla hiç ilgisi olmadan otoparkı dumana boğabilir.
Acil kesme konusunda bir şeyi netleştirmek istiyorum. Şarj ünitesinin beslemesini kesmek devam eden şarjı durdurur ve ünite tarafındaki arızayı enerjisiz bırakır. Panonun kendisini enerjisiz bırakmak için ise panoyu besleyen devrenin kesilmesi gerekir. Termal kaçağa girmiş bir bataryayı hiçbiri durdurmaz, çünkü batarya kendi enerjisini taşır. Kesme düzeni bu yüzden yangının şarj altyapısına yayılmasını sınırlamak için kurulur, araç yangınının çözümü olarak değil.
Araç yangını bina sistemleriyle, şarj ünitelerini besleyen pano ise kendi kapalı hacminde ayrıca korunur.
Şarj altyapısı kurulan bir otoparkınız varsa pano ve kumanda dolaplarının listesini gönderin, kaynağında koruma seçeneklerini birlikte değerlendirelim: iletişim sayfası.
AF-X Fireblocker şarj altyapısında nerede kullanılır, sınırı nerede?
AF-X Fireblocker bir araç bataryasının termal kaçağını tek başına söndüremez ve durduramaz. Bunu açıkça yazıyoruz, çünkü üç fiziksel engel var. Birincisi, batarya hücreleri kapalı ve güçlendirilmiş bir muhafazanın içindedir; aerosol hücrelere ulaşamaz. İkincisi, termal kaçak alev söndürülse bile ısı ve yanıcı gaz üretmeyi sürdürebilir; aerosol alevdeki serbest radikallerle tepkimeye girer ama bataryayı soğutmaz. Üçüncüsü, aerosol kapalı ve sızdırmazlığı makul hacimlerde tasarım yoğunluğuna ulaşır; açıklıkları olan bir otopark katında yanan aracın çevresi böyle bir hacim değildir.
Bu yazının konusu olan şarj altyapısında AF-X'in yeri bu yüzden araçlar değil, kapalı küçük hacimlerdir: şarj istasyonlarını besleyen dağıtım panoları, şarj kontrol kabinleri ve otopark kumanda dolapları. Pano yazısında aktardığımız Kiwa teknik notuna göre pano yangınlarında yanan malzeme büyük ölçüde plastik ve polimer izolasyondur; tutuşmayı da elektrik arızasının veya aşırı yükün yarattığı ısı başlatır. AF-X Fireblocker Nano C serisi jeneratörlerin datasheet değerleri model başına 0,4 m³ (NANO CXXS) ile 5,5 m³ (NANO CM) arasındadır; bu değerler EN 2 A sınıfı net hacimdir ve tasarımda %30 güvenlik payı eklenir. Sistem, lineer ısı kablosu ve kontrol ünitesiyle algılanan yangına panonun içinde müdahale eder. Pano içi sistemin kapasite hesabını, tüplü gazlı sistemlerle karşılaştırmasını ve pano koşullarını pano içi yangın söndürme sistemi rehberimizde ayrıntılı anlattık; burada tekrarlamıyoruz.
Kapalı ve tam otomatik otoparklara yönelik uygulamalarımızı kapalı otopark yangın söndürme sistemi sayfamızda bulabilirsiniz. Bu yazıda ele aldığımız şarj altyapısında ise AF-X'i elektrik ve kumanda panoları gibi kapalı yangın kaynaklarına yerleştiriyoruz; hedef, panoda başlayan bir yangının otoparka yayılmadan kaynağında durdurulmasıdır. Türkiye'de her otopark projesi BYKHY kapsamında ayrıca değerlendirilir ve pano içi koruma binanın sprinkler, duman tahliyesi ve alarm sistemlerinin yerine geçmez.
Lityum-iyon bataryalarla ilgili bir ayrımı da yapmak gerekiyor. AF-X Fireblocker'ın Kiwa SCP05 programında, lityum-iyon bataryaların depolandığı ve şarj edildiği kapalı bir konteyner senaryosu için düzenlenmiş bir ürün sertifikası var. Sertifikadaki bataryalar araç bataryasından çok küçüktür; belge otoparktaki bir elektrikli aracı kapsamaz. Lityum-iyon batarya alanlarında aerosolün ne yaptığını ve sınırını kritik ticari varlıkların yangın korumasını anlattığımız yazıda ele aldık.
Sonuç: araç yangınını bina sistemleriyle, şarj panosunu kaynağında koruyun
Elektrikli araç yangını, termal kaçak başladığında gaz birikimi, bataryaya ulaşma zorluğu ve yeniden tutuşma riskiyle diğer araç yangınlarından ayrılır. Kapalı otoparkta bu riskin ana muhatabı, otoparkın büyüklüğüne göre BYKHY'nin istediği sprinkler ve duman tahliyesi ile itfaiye erişimidir. Şarj üniteleri için yürürlükteki BYKHY'de özel hüküm bulunmadığından, yangın tedbirleri otoparkın ve binanın genel BYKHY yükümlülükleri üzerinden değerlendirilir; mevzuatın ötesindeki önlemler projenin tasarım tercihidir. Temmuz 2025 taslağı yürürlüğe girerse bu tablo değişecek. Şarj altyapısını besleyen panolar ise bugünden kendi kapalı hacimlerinde, arızanın başladığı yerde korunabilir. Otopark dışındaki alanlarda hangi sistemin öne çıktığını otomatik yangın söndürme sistemleri rehberimizde özetledik.
AF-X Fireblocker, ArianeGroup bünyesindeki APP ile geliştirilen yoğunlaştırılmış aerosol yangın söndürme sistemidir; Türkiye distribütörü Dikey Mühendislik'tir; denizcilik sektöründe satış, montaj ve teknik destek hizmetlerini Tuzla, İstanbul merkezli Acarsan sunar. Aerosolün hangi hacimlerde ve nasıl çalıştığını aerosol yangın söndürme sistemi sayfamızda anlattık.
Şarj panoları ve kumanda dolapları için uygulama örnekleri: elektrik panosu yangın söndürme sistemi.
Sık sorulan sorular
Elektrikli araç yangını su ile söndürülür mü?
İtfaiye müdahalesinde evet. CTIF'in itfaiyeler için hazırladığı operasyonel kılavuza göre testler ve saha geri bildirimleri, batarya termal kaçağında suyun söndürme maddesi olarak etkinliğini tutarlı biçimde ortaya koyuyor; zorluk, suyu çoğu durumda araç tabanındaki kapalı batarya muhafazasının içine ulaştırmaktır. Araç sahibi veya otopark görevlisi batarya yangınına müdahale etmeye çalışmamalı, alanı boşaltıp 112'yi aramalıdır.Elektrikli araç yangını ne kadar sürer?
CTIF kılavuzuna göre söndürme veya soğutma yapılmadan, yani serbest yanma koşullarında bir batarya termal kaçağının ortalama süresi yaklaşık 30 dakikadır ve nadiren bir saati aşar. Söndükten sonra da risk bitmez: termal kaçak yaşamış bir batarya saatler, hatta günler sonra yeniden alev alabilir. Bu yüzden itfaiye sıcak noktaları termal kamerayla kontrol eder.Kapalı otoparkta sprinkler hangi durumda zorunludur?
Yürürlükteki BYKHY'nin 60. ve 96. maddelerine göre yeni yapılarda alanlarının toplamı 600 m²'den büyük kapalı otoparklarda ve 10'dan fazla aracın asansörle alındığı kapalı otoparklarda otomatik sprinkler zorunludur. 19.12.2007'den önce ruhsat almış mevcut yapılarda 165. madde eşiği 1000 m² olarak belirler; 2002 tarihli yönetmeliğe uygun tedbirleri alınmış mevcut yapılarda ise ilave tedbir alınmaması esastır (m.138). Temmuz 2025'te görüşe açılan yönetmelik taslağı bu eşiği 300 m²'ye indirmeyi öneriyor; taslak yürürlükte değildir.Şarj istasyonu ruhsatında itfaiye raporu istenir mi?
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 23 Ocak 2026 tarihli görüşüne göre şarj istasyonlarının ruhsatlandırılmasında BYKHY kapsamında genel yangın tedbirlerinin alınmış olması yeterlidir. Bir işyerinde veya toplu yapıda kurulan ve otuzdan fazla çalışanı olmayan istasyon için ayrıca itfaiye raporu istenmez; otuzdan fazla çalışan varsa itfaiye raporu zorunludur. İstasyon, yangın güvenliği bakımından kurulu olduğu işyerine veya toplu yapıya tabidir. Yetkili idare yangın söndürme tüpü gibi ek tedbirler isteyebilir, yeni belge veya inşai faaliyet gerektiren tedbirleri isteyemez. Projenize uygulanacak koşulları ruhsat veren idareyle teyit edin.Aerosol söndürme sistemi elektrikli araç yangınını söndürür mü?
Tek başına söndüremez. Araç bataryası kapalı bir muhafazanın içindedir, termal kaçak kendi ısısını üretir ve aerosol bataryayı soğutmaz. AF-X Fireblocker'ın şarj altyapısındaki yeri, şarj istasyonlarını besleyen dağıtım panoları, kontrol kabinleri ve kumanda dolapları gibi kapalı küçük hacimlerdir. Araç yangınında binanın sprinkler, duman tahliyesi ve itfaiye müdahalesi esastır.Şarj ünitesini besleyen pano nasıl korunur?
Elektrikli Taşıt Şarj Sistemi Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi her şarj noktası için ayrı son devre ve her AC bağlantı noktası için 30 mA'yı aşmayan ayrı kaçak akım koruması ister; şarj noktası içeren alçak gerilim panosu bina içinde en az IP41 olur. Bunlar arızayı önleyen elektrik tedbirleridir. Pano içinde başlayan bir yangına karşı ayrıca pano içi otomatik söndürme sistemi kurulabilir.
Kaynaklar
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Resmi Gazete 19.12.2007/26735, Madde 4, 60, 72, 78, 88, 96, 99, 138 ve 165.
- ÇŞB Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğü, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Kılavuzu, Aralık 2024 (son güncelleme Mayıs 2026), Madde 60 ve 68 açıklamaları.
- ÇŞB Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğü, elektrikli araç şarj istasyonlarının ruhsatlandırılmasında aranan yangın tedbirleri hakkında görüş, 23.01.2026, E-14399437-045.02-14291808; görüşte aktarılan ÇŞB genel yazısı 22.04.2024/9302628.
- ÇŞB, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Taslağı, Temmuz 2025 (görüşe açılan metin, yürürlükte değil), Madde 60 ve mevcut yapılar maddesi.
- Elektrikli Taşıt Şarj Sistemi Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi, Resmi Gazete 15.06.2022/31867 (YFK-2007/1 Tebliğ eki), bölüm 32.4, 32.7, 32.8, 32.11 ve 32.13.
- Otopark Yönetmeliği, Resmi Gazete 22.02.2018/30340; değişiklik Resmi Gazete 25.03.2021/31434.
- Şarj Hizmeti Yönetmeliği, Resmi Gazete 02.04.2022/31797; değişiklik Resmi Gazete 23.03.2026/33202, Madde 21.
- CTIF, Operasyonel Kılavuz: Elektrikli Araçlar İçin Acil Müdahale, Aralık 2025, Sürüm 1; Türkçe çeviri Ş. Parlak (İzmir İtfaiyesi) ve R. Aktepe (Denizli İtfaiyesi).
- Kiwa, AF-X Systems B.V. adına K21045 SCP05 kapsamında düzenlenen ürün sertifikası, 18.04.2023.
- AF-X Fireblocker NANO CXXS, CXS, CS ve CM datasheet'leri (2026 revizyonu).
Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yangın risk analizi, söndürme projesi ve uygulama kararlarının yerine geçmez. Kapalı hacim sistemleri binanın yangın algılama, sprinkler ve duman tahliye sistemlerinin yerine geçmez, onları tamamlar; elektrikli araç bataryasının termal kaçağını tek başına durduramaz. Sistem seçimi ve kapasite hesabı; yetkili mühendis tarafından hazırlanan ve ruhsat veren idarece onaylanan proje kapsamında, BYKHY ve işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı çerçevesinde yapılmalıdır. Ürün belgelerinin kapsamı ve geçerliliği projeyi onaylayacak idareyle teyit edilmelidir.
Hazırlayan: Özen Acar, Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisi Acarsan Makina Mühendislik Denizcilik ve İnşaat Ltd. Şti., +90 542 807 22 62, info@afx.com.tr
