Bu site test aşamasındadır. (This site is under testing.)

Yangın algılama sistemleri: türleri ve bina alarmı

Özet

  • Yangın algılama sistemi dedektör, yangın ihbar butonu, santral, sesli ve ışıklı uyarı cihazı ve güç kaynağından oluşan bütünleşik bir sistemdir ve BYKHY'ye göre TS EN 54'e uygun olmak zorundadır.
  • Sistem konvansiyonel (bölge esaslı), adresli (cihaz esaslı) veya kablosuz kurulur; seçim binanın büyüklüğüne, karmaşıklığına ve tahliye senaryosuna göre yapılır.
  • Dedektör türü riske göre seçilir: optik duman, ısı (sabit sıcaklık veya sıcaklık artış hızı), alev, ışın tipi, lineer ısı kablosu ve aspirasyonlu duman algılama farklı yangınları farklı hızda görür.
  • Binada yangın alarm sistemi varsa, gazlı, kuru kimyevi tozlu veya benzeri sabit söndürme sisteminin devreye girdiği bilgisi alarm sistemine bağlanır (BYKHY m.75/8); gazlı sistemlerde alarm ve arıza çıkışları da ayrı bölge olarak izlenir (m.79).
  • Algılama sistemi kurulu bir binada pano veya kabin ölçeğinde kaynağında söndürme planlıyorsanız AF-X Fireblocker Nano serisi teknik değerlerini inceleyin.

Yangın algılama sistemleri nelerdir? Kısa Cevap

Yangın algılama sistemleri, yangını duman, ısı veya alev belirtisinden tanıyıp alarm veren ve gerekli kontrol işlevlerini başlatan sistemlerdir. Konvansiyonel, adresli ve kablosuz olarak kurulurlar. BYKHY'ye göre sistem ve bütün parçaları TS EN 54'e uygun olmalıdır. Hangi binada otomatik algılama zorunlu olduğunu başta BYKHY'nin 75. maddesi ve Ek-7 belirler; kesin tasarım onaylı projede yapılır.

Yangın algılama ve uyarı sistemi hangi parçalardan oluşur?

Yangın algılama ve uyarı sistemi, yangını fark eden, insanları uyaran ve binadaki diğer sistemlere komut veren parçaların tek bir santral etrafında birleştiği bir sistemdir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) bunu 74. maddesinde tek cümleyle tanımlar: "Yangın uyarı sistemi; yangın algılama, alarm verme, kontrol ve haberleşme fonksiyonlarını ihtiva eden komple bir sistemdir." Aynı fıkra, sistemin ve parçalarının TS EN 54'e uygun üretilmesini, tasarlanmasını, tesis edilmesini ve işletilmesini şart koşar.

Sahada bu tanım beş parçaya karşılık gelir: otomatik dedektörler ve yangın ihbar butonları, sinyalleri alıp kararı veren santral (yangın alarm kontrol paneli), sesli ve ışıklı uyarı cihazları, güç kaynağı ve aküler, son olarak giriş ve çıkış modülleri. Santral asansörlere, yangın kapılarına, havalandırmaya ve söndürme sistemlerine bu modüllerle komut verir ve onlardan bilgi alır.

Kablolar da sistemin parçasıdır.

BYKHY'nin 74. maddesinin ikinci fıkrası, yangın uyarı sistemindeki bütün kabloların kopukluk, kısa devre ve toprak kaçağı gibi arızalara karşı sürekli denetlenmesini ister. 83. madde de santralden uyarı ve acil durum kontrol cihazlarına giden kabloların yangına en az 60 dakika dayanmasını şart koşar. Kısacası en iyi santral bile, sirene giden kablosu yangında ilk dakikalarda kopan bir sistemde binayı uyaramaz.

Konvansiyonel, adresli ve kablosuz sistem arasındaki fark nedir?

Konvansiyonel, adresli ve kablosuz sistemler arasındaki temel fark, santralin alarmı ne kadar ayrıntılı tanıdığı ve cihazlarla nasıl haberleştiğidir. Türkiye'de bu ayrımı en açık yazan resmi metin, 16.12.2021 tarihli Resmi Gazete'deki değişiklik tebliğiyle Elektrik Tesisatı Genel Teknik Şartnamesine on sekizinci bölüm olarak eklenen Yangın Algılama ve Alarm Sistemleri Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi olarak öne çıkar. YFK-2007/1 sayılı ana tebliğin 1. maddesine göre bu şartnameler kamu kurum ve kuruluşlarının yapım işlerinde uymak zorunda olduğu metinlerdir. Özel yapılarda doğrudan zorunlu değildir, ama tanımları ortak dil olarak işe yarar.

Özellik Konvansiyonel Adresli Kablosuz
Cihaz bağlantısı Dedektör ve butonlar aynı hat üzerinde ardışık; hat sonu elektriksel olarak izlenir Cihazlar çevrim (loop) üzerinde, hat başı ve sonu santrale bağlı Cihazlar alıcı-verici ünitesiyle radyo üzerinden haberleşir
Santralin gösterdiği Alarmın geldiği bölge Alarmı veren cihazın kendisi Yapıya göre bölge veya cihaz
Hat arızasına karşı Bölge hattı denetlenir Çevrim içi kısa devre izolatörleri Çift batarya, çift taraflı haberleşme
Şartnamenin öngördüğü bina Tek katlı ve birkaç katlı binalar, depolar, küçük işyerleri Hastaneler, çok katlı ticari ve konut binaları, AVM, okul, metro, endüstriyel tesis Bina yapısına göre adresli veya konvansiyonel
İlgili standart TS EN 54-2 (santral), TS EN 54-4 (güç kaynağı) TS EN 54-2, TS EN 54-4, TS EN 54-17 (izolatör) TS EN 54-25 ve cihazın kendi standardı

Tablodaki fark sahada şöyle hissedilir. Konvansiyonel santral "3. bölgede yangın" der ve alarmı veren dedektörü odaları dolaşarak ararsınız; adresli santral doğrudan "2. kat, arşiv odası, dedektör 14" der. Adresli çevrimin bir avantajı daha var: hat başı ve sonu santrale bağlı olduğu için tek bir kopuklukta çevrim iki uçtan beslenmeye devam eder; kısa devrede ise izolatörler arızalı bölümü ayırır, etkisi iki izolatör arasındaki cihazlarla sınırlı kalır.

Kablosuz sistem ayrı bir mimari değil, bir haberleşme yoludur. Şartname, kablosuz dedektör ve butonlarda en az 3 yıllık çalışma ömrü olan çift batarya ve çift taraflı haberleşme ister; bataryaların izlenmesi ve değişimi bakım planına girer.

Dedektör türleri nelerdir, hangisi nerede kullanılır?

Dedektör türleri, yangının hangi belirtisini ölçtüklerine göre duman, ısı, alev ve bunların birleşimi olarak ayrılır. BYKHY'nin 75. maddesinin dördüncü fıkrası seçimin mantığını verir: algılama gereken ama duman dedektörünün uygun veya yeterli olmadığı mahallerde sabit sıcaklık, sıcaklık artış, alev veya başka uygun tip algılama cihazı kullanılır. Yani varsayılan duman algılamadır; ortam izin vermiyorsa başka türe geçilir.

Dedektör Neyi ölçer Tipik kullanım yeri Dikkat edilecek nokta Standart
Optik (fotoelektrik) duman Dumanın ışığı saçması Ofis, otel odası, koridor, arşiv Toz, buhar ve yüksek hava hızı yanlış alarm üretebilir TS EN 54-7
İyonizasyon duman Duman parçacıklarının iyonlaşmış havadaki akımı değiştirmesi Yeni projelerde nadir İçin için yanan yangında optik tipten yavaş (NIST) TS EN 54-7
Sabit sıcaklık ısı Noktadaki sıcaklığın eşiği aşması Mutfak, kazan dairesi, otopark Yangın büyüdükten sonra tepki verir TS EN 54-5
Sıcaklık artış hızı ısı Sıcaklığın kısa sürede hızla yükselmesi Sıcaklığı normalde sabit kalan hacimler Isınan makine ortamında yanlış alarm riski TS EN 54-5
Alev Alevin kızılötesi (IR) veya morötesi (UV) ışınımı Yanıcı sıvı depoları, dumansız yanan yakıtlar Görüş hattı gerekir TS EN 54-10
Işın tipi duman Verici ile alıcı arasındaki ışının zayıflaması Yüksek tavanlı depo, hangar, atrium Hizalama ve titreşim TS EN 54-12
Lineer ısı kablosu Kablo boyunca herhangi bir noktadaki ısı Tünel, kablo galerisi, otopark, pano Kendini sıfırlamayan tipte tetiklenen bölüm yenilenir TS EN 54-22 / 54-28
Aspirasyonlu duman Borularla emilen havadaki duman Veri merkezi, temiz oda, yüksek hava debili hacim Boru ve emiş tasarımı üreticiye göre TS EN 54-20
Bileşik duman ve ısı Duman ve ısıyı birlikte Aynı mahalde ikisine ihtiyaç olan yerler Algılama mantığı üreticiye göre TS EN 54-29

Bu tabloda iki konu ayrıca açıklama istiyor.

İlki duman tipleri arasındaki farktır. ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü (NIST) konut duman alarmları üzerine yaptığı tam ölçekli çalışmada, önceki bulgularla uyumlu olarak iyonizasyon tipinin alevli yangınlarda biraz daha iyi, optik tipin ise için için yanan yangınlarda çoğu zaman belirgin biçimde daha hızlı tepki verdiğini raporladı.

İkincisi ısı dedektörünün sınıfıdır. TS EN 54-5, ısı dedektörlerini tepki verdikleri sıcaklık aralığına göre A1'den G'ye kadar sınıflara ayırır. Standardın sınıflandırma tablosuna göre A1 sınıfı bir dedektör 25 °C tipik ve 50 °C azami ortam sıcaklığı için tasarlanır ve statik tepki sıcaklığı 54 ile 65 °C arasındadır; G sınıfında bu aralık 144 ile 160 °C'ye çıkar. B'den G'ye sınıflar sıcak çalışan ortamlar için üretilir. Sınıf adına eklenen R harfi dedektörün sıcaklık artış hızına da tepki verdiğini, S harfi ise sıcaklık hızla yükselse bile statik tepki sıcaklığına ulaşılmadan alarm vermediğini gösterir. Sıcak çalışan bir kazan dairesine A1 sınıfı dedektör koymak, istenmeyen alarmı davet etmek demektir.

Lineer ısı kablosu ve aspirasyonlu algılamanın söndürmeyi nasıl tetiklediğini otomatik söndürme sisteminin nasıl tetiklendiğini anlattığımız yazıda ele aldık: dedektör sinyal üretir, AF-X TEC veya Micro-FEP bu sinyali değerlendirir, gerekirse uyarı ve gecikme uygular ve jeneratörü ateşler. Bu yazıda zincirin bina tarafına bakıyoruz.

TS EN 54 serisinde hangi parça neyi kapsar?

TS EN 54, yangın algılama ve yangın alarm sistemlerinin her bileşeni için ayrı bir bölüm içeren Avrupa standart serisinin TSE tarafından kabul edilmiş ulusal karşılığıdır. Proje ve satın alma belgelerinde en sık karşılaşılan bölümler şunlardır:

Bölüm Kapsam
EN 54-2 Kontrol ve gösterge cihazı (yangın alarm santrali)
EN 54-3 Sesli yangın alarm cihazları (siren)
EN 54-4 Güç kaynağı donanımı
EN 54-5 Noktasal ısı dedektörleri
EN 54-7 Noktasal duman dedektörleri (saçılan ışık, geçen ışık veya iyonizasyon)
EN 54-10 Noktasal alev dedektörleri
EN 54-11 Yangın ihbar butonları
EN 54-12 Optik ışın kullanan hat tipi duman dedektörleri
EN 54-13 Sistem bileşenlerinin uyumluluk değerlendirmesi
CEN/TS 54-14 Planlama, tasarım, montaj, devreye alma, kullanım ve bakım kılavuzu
EN 54-17 Kısa devre izolatörleri
EN 54-18 Giriş ve çıkış cihazları
EN 54-20 Aspirasyonlu duman dedektörleri
EN 54-22 Sıfırlanabilir hat tipi ısı dedektörleri
EN 54-23 Görsel alarm cihazları (flaşör)
EN 54-25 Radyo bağlantılı (kablosuz) bileşenler
EN 54-28 Kendini sıfırlamayan hat tipi ısı dedektörleri
EN 54-29 Duman ve ısı sensörlü çok sensörlü noktasal dedektörler

Tabloyu okurken iki ayrıntıya dikkat çekmek istiyorum. Birincisi, 14. bölüm bir ürün standardı değil, teknik şartnamedir (CEN/TS). BYKHY'nin 75. maddesi algılayıcıların yerleşimini "TS EN 54-14"e bağlar; Genel Teknik Şartname aynı belgeyi TSE CEN/TS 54-14 adıyla anar. İkincisi, 13. bölüm sistem bileşenlerinin uyumluluğunu ve bağlanabilirliğini değerlendirir: farklı üreticilerin santral ve dedektörlerini karıştırmak, her biri ayrı ayrı belgeli olsa bile sistemin bütün olarak doğru çalışacağını garanti etmez.

Söndürme tarafında başka bir seri devreye girer. Gazlı söndürme sistemlerinin elektrikli kontrol ve gecikme cihazları TS EN 12094-1'e, söndürmeyi başlatma ve bekletme butonları TS EN 12094-3'e göre değerlendirilir. Genel Teknik Şartname konvansiyonel söndürme santralinde TS EN 54-2, TS EN 54-4 ve TS EN 12094'ü birlikte sayar. Aerosol sistemlerin tasarım ve bileşen standartlarını yangın söndürme sistemleri türlerini anlattığımız yazıda, ürün belgelerini de belgeler ve standartlar sayfamızda ayrıca ele aldık.

BYKHY hangi binalarda algılama ve uyarı sistemi ister?

BYKHY, yangın algılama ve uyarı sistemini Beşinci Kısmın Dördüncü Bölümünde (madde 74-83) düzenler ve zorunluluğu başlıca üç eşikle kurar: el ile uyarı butonları, otomatik algılama ve sesli anons. Yönetmeliğin güncel metni mevzuat.gov.tr'deki BYKHY sayfasında yer alıyor. Madde numaraları yürürlükteki 2007 tarihli yönetmeliğe göredir; Temmuz 2025 tarihli yeni yönetmelik taslağı henüz yürürlükte değil, yürürlüğe girerse numaralar değişebilir. Taslağın getirdiklerini yangın yönetmeliği 2026 yazımızda anlattık.

Yangın ihbar butonu (m.75/2). Konutlar hariç kat alanı 400 m²'den fazla olan iki ile dört katlı binalarda, konutlar hariç dörtten fazla katlı bütün binalarda ve konutlar da dahil bütün yüksek binalarda yangın ihbar butonu zorunludur. Butonlar kaçış yollarına konur; bir kattaki herhangi bir noktadan en yakın butona yatay erişim uzaklığı 60 m'yi geçemez ve butonlar yerden 110 ile 130 cm arasına monte edilir. 81. madde de butonun zorunlu olduğu yerlerde uyarı sistemini zorunlu tutar.

Otomatik algılama (m.75/3 ve Ek-7). Yapı yüksekliği veya toplam kapalı alanı Ek-7'deki değerleri aşan binalara otomatik yangın algılama cihazları tesis edilir:

Bina türü (Ek-7) Yapı yüksekliği Toplam kapalı alan
Konutlar 51,50 m'den fazla alan ölçütü yok
Konaklama amaçlı binalar 6,50 m'den fazla 1000 m²'den fazla
Büro binaları 30,50 m'den fazla 5000 m²'den fazla
Depolar 6,50 m'den fazla 5000 m²'den fazla
Yüksek tehlikeli yerler 6,50 m'den fazla 1000 m²'den fazla

Tabloda olmayan dört satır, yani kurum binaları (eğitim ve sağlık), ticaret amaçlı binalar, endüstriyel yapılar ve toplanma amaçlı binalar, Danıştay Onuncu Dairesinin 28.12.2021 tarihli kararıyla iptal edildi; karar 22.2.2023'te Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunca onanarak kesinleşti. İptalin gerekçesi eşiklerin fazla yüksek bulunmasıydı: mahkeme, bu bina türlerinde yangın algılamanın yükseklik ve alan sınırı olmadan bulunması gerektiğini belirtti. Yönetmelik bu türler için henüz yeni bir eşik koymadı. Bu yüzden algılama kararı risk analiziyle ve projeyi onaylayan idareyle birlikte, mahkemenin gerekçesi dikkate alınarak verilir; iptal, bu binalarda algılamanın gereksiz olduğu anlamına gelmez.

Ek-7 tek kaynak da değildir. BYKHY'nin 65. maddesi, yağlı transformatör kullanılan odalarda bina büyüklüğünden bağımsız olarak "uygun tipte otomatik yangın algılama ve söndürme sistemi" ister. 59. madde algılama, uyarı ve söndürme sistemi zorunlu olan binaların sığınaklarında da bu sistemleri şart koşar. 161. madde ise 75. maddenin algılama hükümlerini mevcut konaklama, kurum ve büro binalarına, mağaza, çarşı ve toplanma yapılarına da uygular.

Uyarının nasıl verileceği de yazılıdır. 81. maddeye göre sesli uyarı cihazları, yerden 150 cm yükseklikte ölçülen ortam ses seviyesinin en az 15 dBA üzerinde duyulacak şekilde yerleştirilir ve cihazlar 3 m uzaklıkta en az 75, en çok 120 dBA ses üretir. Aynı maddeye göre 200'den fazla yataklı otellerde, inşaat alanı 5000 m²'yi veya kullanıcı sayısı 1000 kişiyi aşan topluma açık binalarda (alışveriş merkezleri ve endüstri tesisleri dahil) ve yapı yüksekliği 51,50 m'yi geçen bütün binalarda sesli anons sistemi zorunludur. Ön uyarıya, yani alarmın gerçek olup olmadığının eğitimli personelce araştırılmasına, ancak alarm sinyali bu personele gecikmesiz ulaşıyorsa izin verilir. Tehlikeli madde bulunduran endüstriyel binalarda ve depolarda ise ön uyarıya izin yoktur: algılama tahliye uyarısını doğrudan başlatır.


Binanızdaki algılama sistemine bağlanacak bir söndürme kurgusu mu düşünüyorsunuz? Proje bilgilerini gönderin, birlikte değerlendirelim: iletişim sayfası.

Bina yangın alarm sistemi söndürme sistemine nasıl bağlanır?

Bina yangın alarm sistemi ile söndürme sistemi, kontak çıkışları ve giriş modülleri üzerinden karşılıklı durum bilgisi alışverişi yapan iki ayrı sistem olarak bağlanır. BYKHY bu ilişkiyi üç hükümle kurar. 75. maddenin birinci fıkrası algılama ve uyarı sisteminin el ile, otomatik olarak veya bir söndürme sisteminden aldığı uyarılarla devreye girebilmesini ister. Sekizinci fıkra, gazlı, kuru kimyevi tozlu veya benzeri sabit söndürme sistemleri için şunu yazar: söndürme sisteminin devreye girdiğini bildiren "kontak çıkışları yangın alarm sistemine giriş olarak bağlanır." 79. madde de binada algılama ve uyarı sistemi varsa, gazlı söndürme sisteminin alarm ve arıza çıkışlarının yangın alarm sistemine bağlanıp ayrı bölgesel göstergelerle izlenmesini ister.

Kamu yapım işlerinde Genel Teknik Şartname kritik odalar için daha ileri gider. Bilgi işlem odası, telekomünikasyon odası ve kritik elektrik dağıtım odası gibi yağmurlama sistemiyle söndürülmesi istenmeyen odalarda alternatif söndürme sistemi kurulmasını ister ve 18.3.8 maddesinde, "her bir kapalı mahal için, farklı tipte yangını algılayan, en az iki adet dedektör kullanılacak" der. Aynı madde, farklı tipteki dedektör bölgelerinden gelen uyarılarla teyit, gecikme ve kontrol yapabilen, söndürmeyi otomatik başlatabilen, elle başlatıp elle durdurabilen özel tasarlanmış santraller ister. Konvansiyonel söndürme santralinin tarifi de aynı mantıktadır: birinci bölgeden alarm geldiğinde alarm çıkışı, ikinci bölgeden alarm geldiğinde ayarlanabilir gecikmeli söndürme çıkışı aktif olur. Şartnameye göre santral ana besleme kesildiğinde algılamayı en az 24 saat sürdürebilmeli, bu sürenin sonunda alarm, kontrol ve haberleşme işlevlerini en az 30 dakika daha yerine getirebilmelidir. Söndürmeyi başlatma butonu sarı, bekletme butonu mavi renkte olur ve yangın ihbar butonlarından ayırt edilir.

İki panel arasında hangi bilgilerin aktığını tek tabloda topladık:

Sinyal Yönü Ne işe yarar Dayanak
Ön alarm (birinci bölge) Söndürme panelinden bina santraline Görevli personeli uyarır, söndürme henüz başlamaz GTŞ 18.9.1 (alarm çıkışı); bina santraline aktarım: gazlı sistemlerde m.79, diğerlerinde proje tanımı
Söndürme başladı Söndürme panelinden bina santraline Bina santrali söndürmeyi ayrı bölge olarak gösterir, tahliyeyi yönetir BYKHY m.75/8; gazlı sistemlerde m.79
Arıza Söndürme panelinden bina santraline Kablo kopukluğu, besleme veya batarya arızası izlenir Gazlı sistemlerde BYKHY m.79; diğerlerinde proje tanımı
Elle konum veya bekletme Söndürme panelinden bina santraline Otomatik söndürmenin devre dışı olduğu görülür GTŞ 18.9.1 (otomatik/manuel anahtar); bildirim proje tanımı
Doğal havalandırma menfezlerini ve bacalarını kapat Söndürme panelinden menfez kumandasına Söndürücünün hacimde kalmasını sağlar Gazlı sistemlerde BYKHY m.98/4
Mekanik havalandırmayı durdur Söndürme panelinden havalandırmaya Fanın söndürücüyü hacimden atmasını önler Proje tanımı
Enerji kesme Söndürme panelinden beslemeye Arızalı devrenin yangını yeniden başlatmasını önler Proje tanımı
Sesli ve ışıklı tahliye uyarısı Söndürme panelinden korunan hacme İnsanların söndürme öncesi hacmi terk etmesi Gazlı sistemlerde BYKHY m.98/3

Tablodaki "Proje tanımı" satırları yönetmelikte bir maddeye dayanmaz; bu yüzden bina projesinin yangın senaryosunda proje müellifince ayrıca tanımlanmaları gerekir, söndürme panelinin çıkışları da bu senaryoya göre ayarlanır. BYKHY'nin 82. maddesi, bina otomasyonu gibi sistemlerin yangın kontrol panelinden yapılan acil durum kontrol işlemlerini hiçbir şekilde engellememesini ister. Aynı ilkeyi söndürme tarafına taşımak mantıklıdır: söndürme panelinden veya bina santralinden gelen havalandırma durdurma komutunu otomasyon sistemi geri almamalı.

Yangın algılama sistemleri ile söndürme paneli arasındaki bağlantı şeması Söndürme paneli kendi dedektör bölgelerini izler; ön alarm, söndürme ve arıza bilgisini bina yangın alarm santraline ayrı bölge olarak bildirir.

AF-X Fireblocker bu tabloda nerede durur?

AF-X Fireblocker bir bina yangın alarm sistemi değil, yoğunlaştırılmış aerosol söndürme sistemidir. Ürün ailesinde bina alarm santrali, ihbar butonu ve tahliye sireni yoktur; algılama tarafında yalnız söndürmeyi tetiklemeye yönelik lineer ısı kablosu, AF-X TEC kontrol ünitesi ve Micro-FEP söndürme paneli bulunur. Bunu açıkça söylüyoruz, çünkü iki rol aynı projede kolayca karışabilir. Binanın algılama ve uyarı sistemi, yukarıdaki BYKHY hükümlerine ve TS EN 54'e göre ayrıca projelendirilir ve kurulur. AF-X bu sistemin yerine geçmez; pano, kabin ve teknik oda gibi kapalı hacimlerde yangını başladığı yerde söndürmek için tasarlanmış tamamlayıcı bir katmandır.

Bağlantı noktası söndürme tarafındadır. Tek bir panoda lineer ısı kablosu ve iki AA pille çalışan AF-X TEC kontrol ünitesi jeneratörü doğrudan devreye alır. Birden fazla bölge, duman algılama, uyarı ve gecikme gerektiğinde Micro-FEP söndürme paneli kullanılır: lineer ısı kablosu veya duman dedektörleriyle izleme, algılama ve otomatik söndürmeyi birleştirir, arızaları bağlantı koptuğunda bile potansiyelsiz kontaklar üzerinden izleme sistemine bildirir. Potansiyelsiz kontak, gerilim taşımayan ve yalnız açıp kapanan bir çıkıştır; bina santralinin giriş modülü bu çıkışı ayrı bir bölge olarak okuyabilir. Böylece bina santrali söndürme sisteminin durumunu izleyebilir.

Bir sınırı da açıkça yazalım: aerosol, BYKHY'nin 79. maddesinde ve 98. maddenin gazlı sistemlere ait 3. ve 4. fıkralarında adıyla geçmez. Sabit kurulu bir aerosol sisteminin 75. maddenin sekizinci fıkrasındaki "benzeri sabit söndürme sistemi" kapsamına girip girmediğini projeyi onaylayan idare değerlendirir; bu nedenle devreye girme bilgisini bina alarm sistemine bağlanabilir tutmayı, uyarı ve havalandırma kontrolünü de tasarımın başında konuşmayı öneriyoruz. Sistem odası ve veri merkezlerinde algılama ile söndürmenin birlikte nasıl kurgulandığını sistem odası ve veri merkezi yangın söndürme sayfamızda anlattık.

Algılama sistemi nasıl test edilir ve bakımı yapılır?

Yangın algılama ve uyarı sisteminin bakımı, BYKHY'nin 84. maddesine göre ilgili standartta belirtilen periyotlarla yapılan kontrol, test ve bakımdan oluşur ve sorumluluğu bina sahibinde, yöneticisinde veya sorumluluğu yazılı olarak devralan bina yetkilisindedir. 74. madde bir de işletme kuralı koyar: sistem herhangi bir sebeple devre dışı kalırsa, yeniden çalışır hale gelene kadar korumasız kalan bölgelerde ek güvenlik personeliyle denetim yapılır.

Söndürme sistemi bağlı bir binada bina santralinde söndürme bölgesinin ön alarm, söndürme ve arıza bilgilerini gerçekten gösterip göstermediği, söndürücü boşaltılmadan sinyal düzeyinde denenir. Bu kontrolü devreye almada bina tarafındaki yükleniciyle birlikte yapmanızı ve sonucunu teslim belgelerine yazdırmanızı öneririz.

Sonuç: algılamayı binaya, söndürmeyi hacme göre kurun

Yangın algılama sistemi seçimi üç soruya iner. Bina BYKHY'ye göre hangi eşiği aşıyor? Bölge bilgisi yeterli mi, yoksa adresli noktasal bildirim mi gerekiyor? Her mahalde yangın ilk olarak duman mı, ısı mı, alev mi üretir? Bu cevaplar dedektör türünü ve santrali belirler. Sabit söndürme sistemi eklendiğinde dördüncü soru gelir: söndürme paneli bina santraline hangi bilgileri verecek? Cevabı yangın senaryosunda yazılı hale getirin. Algılamanın söndürmeyle nasıl birleştiğini otomatik yangın söndürme sistemleri rehberimizde anlattık.

AF-X Fireblocker, ArianeGroup bünyesindeki APP ile geliştirilen yoğunlaştırılmış aerosol yangın söndürme sistemidir; Türkiye distribütörü Dikey Mühendislik'tir; denizcilik sektöründe satış, montaj ve teknik destek hizmetlerini Tuzla, İstanbul merkezli Acarsan sunar. Aerosolün çalışma prensibini ve hangi hacimlerde kullanıldığını aerosol yangın söndürme sistemi sayfamızda bir arada bulabilirsiniz.


Pano ve kabin ölçeğinde kaynağında söndürme ile bina alarmına bağlantıyı birlikte planlamak için bize ulaşın: info@afx.com.tr veya +90 542 807 22 62.

Sık sorulan sorular

  • Konvansiyonel ve adresli yangın alarm sistemi arasındaki fark nedir?

    Konvansiyonel sistemde dedektörler ve butonlar bölge hatlarına bağlanır; santral yangının hangi bölgede olduğunu gösterir, hangi cihazda olduğunu göstermez. Adresli sistemde her cihazın kendi adresi vardır ve santral alarmı veren cihazı noktasal olarak bildirir. Kamu yapım işlerinde uyulması zorunlu Elektrik Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi konvansiyonel sistemi küçük ve basit binalar, adresli sistemi hastane, alışveriş merkezi ve endüstriyel tesis gibi karmaşık binalar için öngörür.
  • Hangi binalarda otomatik yangın algılama zorunludur?

    BYKHY'nin 75. maddesine göre yapı yüksekliği veya toplam kapalı alanı Ek-7'deki değerleri aşan binalarda otomatik algılama cihazları zorunludur. Örneğin konaklama binalarında 6,50 m yapı yüksekliği veya 1000 m² kapalı alan, büro binalarında 30,50 m veya 5000 m², konutlarda 51,50 m yapı yüksekliği eşiktir. Eğitim, sağlık, ticaret, endüstri ve toplanma binalarının satırları, eşikler fazla yüksek bulunduğu için Danıştay kararıyla iptal edildi; bu türlerde karar idareyle birlikte verilir. Yağlı transformatör odalarında 65. madde bina büyüklüğünden bağımsız olarak otomatik algılama ve söndürme ister.
  • Duman dedektörü mü, ısı dedektörü mü seçilmeli?

    Seçim, hacimde yangının ilk olarak ne ürettiğine ve ortam koşuluna bağlıdır. Duman dedektörü yangını genellikle daha erken görür, ama toz, buhar ve yüksek hava hızı istenmeyen alarm üretebilir. BYKHY, duman algılamanın uygun olmadığı mahallerde sabit sıcaklık, sıcaklık artış hızı veya alev dedektörü kullanılmasını öngörür. Isı dedektörünün sınıfı ortamın normal çalışma sıcaklığına göre seçilir.
  • Söndürme sistemi bina yangın alarm paneline nasıl bağlanır?

    Söndürme kontrol paneli, durum bilgilerini kontak çıkışlarıyla bina yangın alarm sisteminin giriş modüllerine aktarır. BYKHY 75. maddenin sekizinci fıkrası gazlı, kuru kimyevi tozlu veya benzeri sabit söndürme sistemlerinin devreye girdiğinin alarm sistemince otomatik algılanmasını ister. 79. madde, binada algılama ve uyarı sistemi varsa gazlı sistemlerin alarm ve arıza çıkışlarının ayrı bölgesel göstergelerle izlenmesini ister.
  • Kablosuz yangın alarm sistemi hangi standarda uygun olmalı?

    Kablosuz bileşenler TS EN 54-25 standardına, dedektörler ayrıca kendi türlerinin standardına uygun olmalıdır: optik duman için TS EN 54-7, ısı için TS EN 54-5. Genel Teknik Şartname, kablosuz dedektör ve butonlarda en az 3 yıllık çalışma ömrü olan çift batarya ve çift taraflı haberleşme ister. Kablosuz sistem bina yapısına göre adresli veya konvansiyonel kurulabilir.
  • Yangın algılama sisteminin bakımından kim sorumludur?

    BYKHY'nin 84. maddesine göre yangın algılama ve uyarı sistemleri bina sahibinin, yöneticinin veya sorumluluğu yazılı olarak devralan bina yetkilisinin sorumluluğunda, ilgili standartta belirtilen periyodik kontrol, test ve bakıma tabi tutulur. 74. maddeye göre de sistem herhangi bir nedenle devre dışı kalırsa, korumasız kalan bölgelerde ek güvenlik personeliyle denetim yapılır.

Kaynaklar

  1. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Resmi Gazete 19.12.2007/26735, Madde 59, 65, 74, 75, 79, 81, 82, 83, 84, 98, 161 ve Ek-7 (Danıştay iptal notuyla).
  2. Yapı İşleri İnşaat, Makine ve Elektrik Tesisatı Genel Teknik Şartnamelerine Dair Tebliğ (YFK-2007/1)'de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ, Ek-1: Elektrik Tesisatı Genel Teknik Şartnamesi, 18. bölüm, Resmi Gazete 16.12.2021/31691; bölüm 18.2, 18.3, 18.6, 18.7, 18.8 ve 18.9. Kapsam: YFK-2007/1, Resmi Gazete 30.06.2007/26568 (mükerrer), Madde 1.
  3. Kiwa, Fire detection and fire alarm systems (EN 54 series), EN 54 bölüm listesi.
  4. EN 54-5, Fire detection and fire alarm systems, Part 5: Heat detectors, Point detectors; sınıflandırma tablosu (A1-G).
  5. EN 12094-1 ve EN 12094-3, Fixed firefighting systems, Components for gas extinguishing systems.
  6. R. W. Bukowski ve diğerleri, NIST, Performance of Home Smoke Alarms, Technical Note 1455-1, Şubat 2008.
  7. AF-X Fireblocker Acarsan kataloğu, Micro-FEP söndürme paneli sayfası.

Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yangın risk analizi, söndürme projesi ve uygulama kararlarının yerine geçmez. Kapalı hacim söndürme sistemleri binanın yangın algılama ve söndürme sistemlerinin yerine geçmez, onları tamamlar. Sistem seçimi ve kapasite hesabı; yetkili mühendis tarafından hazırlanan ve ruhsat veren idarece onaylanan proje kapsamında, BYKHY, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı ve gerektiğinde Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik çerçevesinde yapılmalıdır. Ürün belgelerinin kapsamı ve geçerliliği projeyi onaylayacak idareyle teyit edilmelidir. Yangın algılama ve uyarı sistemi, BYKHY'nin Beşinci Kısım Dördüncü Bölümüne (madde 74-83) ve TS EN 54 serisine göre yetkin bir mühendis tarafından ayrıca projelendirilmelidir.

Hazırlayan: Özen Acar, Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisi Acarsan Makina Mühendislik Denizcilik ve İnşaat Ltd. Şti., +90 542 807 22 62, info@afx.com.tr