Bu site test aşamasındadır. (This site is under testing.)

FM-200 nedir? HFC-227ea ve F-gaz kuralları

Özet

  • FM-200, heptafloropropan olarak da bilinen HFC-227ea gazının ticari adıdır; halon 1301'in yerine geliştirilmiş, ozon tabakasına zarar vermeyen bir halokarbon söndürücüdür.
  • ABD Çevre Koruma Ajansı'nın 1994 kuralına göre HFC-227ea'nın kalp ritmi etkisine dayalı NOAEL değeri yüzde 9,0, LOAEL değeri yüzde 10,5'tir; aynı kuralda heptan yangını için hesaplanan tasarım konsantrasyonu yüzde 7,0'dır.
  • Türkiye'de HFC-227ea'nın küresel ısınma potansiyeli 3.220'dir. Yaklaşık 1,55 kg ve üzerinde gaz içeren sabit sistemler EKOMVET'e kaydedilir ve periyodik sızıntı kontrolünden geçer.
  • AB, 1 Ocak 2025'ten itibaren HFC içeren yeni yangından korunma ekipmanının piyasaya arzını kısıtladı; Türkiye'nin 2024 tarihli yönetmeliğinde yangından korunma ekipmanı için piyasaya arz yasağı yalnız PFC ve HFC-23 içeren ekipmanı kapsar.
  • Florlu gaz içermeyen bir seçeneği kapalı hacimler için değerlendiriyorsanız AF-X Fireblocker Nano serisinin model ve hacim değerlerini inceleyin.

FM-200 nedir? Kısa Cevap

FM-200, gazlı söndürme sistemlerinde kullanılan HFC-227ea (heptafloropropan) gazının ticari adıdır. Gaz, korunan hacmi tasarım konsantrasyonuna kadar doldurur ve alevden ısı çekerek yangını söndürür. Kalıntı bırakmaz, ama florlu sera gazıdır: Türkiye'de yaklaşık 1,55 kg ve üzerinde gaz içeren sabit sistemler kayıt ve periyodik sızıntı kontrolü ister. Kesin tasarım, TS ISO 14520'ye göre hazırlanan onaylı projede yapılır.

HFC-227ea nedir, halonun yerine nasıl geldi?

HFC-227ea, kimyasal adı 1,1,1,2,3,3,3-heptafloropropan ve formülü CF3CHFCF3 olan bir hidroflorokarbondur. Molekülde klor ve brom bulunmadığı için ozon tabakasını inceltmez. Halon 1301 ise brom içerdiği için Montreal Protokolü kapsamında üretimden çekildi ve sabit söndürme sistemlerinde yerine geçecek gazlar arandı.

ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), 18 Mart 1994'te yayımladığı kuralla HFC-227ea'yı halon 1301 yerine kullanılabilecek gazlar listesine aldı. EPA'nın bugünkü listesinde de gaz "kabul edilebilir" olarak durur, ozon tüketme potansiyeli sıfır, küresel ısınma potansiyeli 3.220 olarak yazılıdır. Aynı listede FM-200 dışında başka ticari adlar da sayılır: hepsi aynı maddedir.

Bir konuya baştan dikkat çekmek istiyorum. Teklifte, projede ve bakım kaydında ticari ad değil madde adı yazılmalıdır. Mevzuatın eşikleri ton CO2 eşdeğeri cinsindendir ve bu hesap maddenin KIP değeriyle yapılır; etikette de gazın endüstriyel veya kimyasal adı yazılır. Ticari ad bu hesapta işe yaramaz.

Standart tarafında gazın kendi bölümü vardır. ISO 14520 serisinin 9. bölümü, HFC-227ea'nın fiziksel özelliklerini ve bu gazla yapılan sistem tasarımına ilişkin özel kuralları düzenler. Türkiye'de bu standart ailesi doğrudan yönetmelikle bağlanmıştır: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in (BYKHY) 98. maddesinin üçüncü fıkrası "Gazlı yangın söndürme sistemlerinin tasarımında TS ISO 14520 standardı esas alınır." der.

FM-200 yangını nasıl söndürür?

FM-200 yangını ağırlıklı olarak alevden ısı çekerek söndürür; gazın alevde parçalanmasıyla oluşan ürünler yanma zincirini kimyasal olarak da yavaşlatır. Sistem, tüpteki sıvılaştırılmış gazı azot basıncıyla boru ve nozullar üzerinden odaya boşaltır. Gaz buharlaşırken hacmi tasarım konsantrasyonuna kadar doldurur ve alevin sıcaklığı, yanmanın sürmesine yetmeyecek düzeye iner.

Burada hız belirleyicidir.

Halokarbon sistemleri, tasarım konsantrasyonunun yüzde 95'ine yaklaşık 10 saniyede ulaşacak şekilde tasarlanır. Gerekçe yalnız yangını erken durdurmak değildir. EPA'nın 1994 kuralı, HFC'lerin yangınla temas ettiğinde ayrışarak hidrojen florür (HF) oluşturabildiğini ve bu ürünlerin birikmemesi için boşalmanın hızlı ya da erken olması gerektiğini yazar. Kanada Ulusal Araştırma Konseyi'nin 121 m³'lük bir gemi bölmesi maketinde yaptığı tam ölçekli testlerde, HFC-227ea yüzde 7,6 tasarım konsantrasyonunda bütün test yangınlarını söndürdü; oluşan asit gazının miktarı ise gaz konsantrasyonuna, boşalma süresine ve yangının büyüklüğüne bağlı çıktı. Pratik sonucu şöyle okuyoruz: gazın kendisi kalıntı bırakmaz, ama yangın büyüdükçe ve boşalma geciktikçe hacimde korozif ayrışma ürünü artar. Elektronik ekipmanın yoğun olduğu bir odada algılamanın erken, boşalmanın hızlı tasarlanması bu yüzden önemlidir. Söndürmeden sonra odaya havalandırma bitmeden girilmemesi de aynı nedene dayanır.

Söndürme, gazın hacimde kalmasına bağlıdır. BYKHY'nin 98. maddesinin dördüncü fıkrası, gazlı sistem uygulanan hacimlerdeki menfezlerin ve havalandırma bacalarının yangın algılama ve gaz boşalımı anında otomatik olarak kapanmasını ister. Kapanmayan bir menfez, doğru hesaplanmış bir gaz miktarını bile yetersiz bırakır.

FM-200 gazlı söndürme sistemi şeması: HFC-227ea tüpü, nozul, otomatik kapanan menfez ve uyarı lambası FM-200 gazlı söndürme sisteminde gaz tüpten nozula gider; menfez boşalma anında kapanır, uyarı lambası tahliyeyi başlatır.

FM-200 tasarım konsantrasyonu nasıl belirlenir?

Tasarım konsantrasyonu, yakıtı söndüren en düşük gaz oranına bir güvenlik payı eklenerek bulunur. Sıvı yakıtlarda laboratuvar, söndürme konsantrasyonunu "cup burner" adı verilen küçük bir alev düzeneğiyle ölçer: gaz oranını alev sönene kadar kademeli olarak artırır. Katı yanıcılarda (A sınıfı) değer, standart test hacminde yapılan yangın testlerinden gelir.

EPA'nın 1994 kuralı bu hesabın bir örneğini verir. Heptan yangınında HFC-227ea'nın söndürme konsantrasyonu yüzde 5,8 ölçülmüş, buradan hesaplanan tasarım konsantrasyonu yüzde 7,0 olarak yazılmıştır. Aradaki oran yaklaşık 1,2'dir. Bugünkü tasarım standartlarında katsayı ve söndürme değerleri yakıt türüne ve standardın baskısına göre değişir; kesin değer, TS ISO 14520'nin projede esas alınan baskısından okunur. Biz bu yazıda tek bir "doğru yüzde" vermiyoruz, çünkü tasarım konsantrasyonu yakıtın türüne ve standardın güvenlik katsayısına göre değişir; sıcaklık ve rakım ise bu yüzdeye ulaşmak için gereken gaz miktarını değiştirir.

Konsantrasyon belirlendikten sonra gaz miktarı, odanın net hacminden ve en düşük beklenen oda sıcaklığından hesaplanır. Ardından iki kontrol gelir. Birincisi sızdırmazlıktır: oda kapı ve açıklıklarıyla birlikte gazı belirli bir süre tutabilmelidir. İkincisi insan güvenliğidir: hesaplanan konsantrasyonun, odada bulunabilecek kişiler için kabul edilen sınırın altında kalıp kalmadığına bakılır. İkinci kontrolü ayrı bir başlıkta açıyoruz.

FM-200 insan bulunan hacimde kullanılabilir mi?

FM-200 insan bulunan hacimlerde kullanılabilir; sınır, gazın kalp ritmi üzerindeki etkisinden gelir. Bazı halokarbonlar yüksek konsantrasyonda kalbi adrenalin etkisine karşı duyarlı hale getirebilir. Tıp dilinde buna kardiyak sensitizasyon denir. NOAEL, bu etkinin gözlenmediği en yüksek konsantrasyondur; LOAEL ise etkinin gözlendiği en düşük konsantrasyondur.

EPA'nın 1994 kuralındaki değerler ve koşullar şöyledir:

Koşul EPA 1994 kuralındaki sınır (tarihsel)
Kalp ritmi etkisi gözlenmeyen en yüksek konsantrasyon (NOAEL) Yüzde 9,0
Etkinin gözlendiği en düşük konsantrasyon (LOAEL) Yüzde 10,5 (EPA'nın kabul ettiği değer)
Hacimden 1 dakikada çıkılamıyorsa Konsantrasyon NOAEL'i (yüzde 9,0) aşamaz
Tahliye 30 ile 60 saniye arasında sürüyorsa Konsantrasyon LOAEL'i (yüzde 10,5) aşamaz
Yüzde 10,5'in üzerinde Yalnız normalde çalışan bulunmayan ve herkesin 30 saniyede çıkabildiği hacimlerde
Heptan için hesaplanan tasarım konsantrasyonu Yüzde 7,0

Bu rakamlar pratikte ne anlama geliyor?

EPA 1994'te, heptan için hesapladığı yüzde 7,0'lık tasarım konsantrasyonu ile yüzde 9,0'lık NOAEL arasındaki payı normalde insan bulunan bir alan için yeterli bulmuştu. Bugünkü tasarım standartlarının katsayı ve söndürme değerleri 1994'teki hesaptan farklıdır ve tasarım konsantrasyonu NOAEL'e yaklaşabilir. Pay sabit de değildir: yakıt türü daha yüksek bir konsantrasyon gerektiriyorsa ya da gaz miktarı en düşük oda sıcaklığına göre hesaplanmışsa ve sistem daha sıcak bir günde boşalırsa, gerçekleşen konsantrasyon yükselir. Bu yüzden insan bulunan hacimde, projedeki tasarım konsantrasyonunun en yüksek beklenen oda sıcaklığında kabul edilen sınırı aşıp aşmadığı ayrıca kontrol edilir. Tablonun ikinci yarısındaki tahliye koşulları, konsantrasyonun NOAEL'e yaklaştığı durumlar için EPA'nın 1994'te çizdiği sınırlardır; EPA'nın bugünkü listesi bu koşulları tekrarlamaz, kullanıcıyı NFPA 2001'in güncel baskısındaki güvenlik kurallarına yönlendirir.

Türkiye tarafında bağlayıcı çerçeve BYKHY'dir. 98. maddenin üçüncü fıkrası gazlı sistemlerin tasarımında TS ISO 14520'yi esas alır; insan bulunan hacimde hangi konsantrasyonun kabul edileceği, bu standardın projede esas alınan baskısındaki güvenlik kurallarına göre belirlenir. Aynı fıkra her türlü gazlı söndürme sisteminde, gazın boşaldığını işleticiye ve mahalde çalışan personele bildiren ve kişilerin söndürme mahallini tahliye etmesini sağlayan sesli ve ışıklı uyarıları zorunlu tutar. Bir uyarı daha ekleyelim: NOAEL değeri yalnız gazın kendisi içindir. Yangının dumanı ve gazın alevde oluşturduğu ayrışma ürünleri bu değerin kapsamında değildir, bu yüzden boşalma sırasında odada kalmak hiçbir senaryoda hedef değildir.

Türkiye'de FM-200 için hangi F-gaz yükümlülükleri var?

Türkiye'de FM-200 sistemlerini, 15 Ekim 2024 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik bağlar. Yönetmeliğin EK-1 listesi HFC-227ea'nın küresel ısınma potansiyelini (KIP) 3.220 olarak verir. KIP, 1 kg gazın 100 yılda yarattığı sera etkisinin kaç kg karbondioksite denk geldiğini gösterir. Eşikler ton CO2 eşdeğeri cinsindendir, yani gaz miktarı ile KIP'in çarpımıdır.

Hesap basit: 5 ton CO2 eşdeğeri, 5.000 / 3.220 = yaklaşık 1,553 kg HFC-227ea eder. Eşik, bir alanı korumak için kurulan tek kapta veya birbirine bağlı kaplar sisteminde bulunan gaz için uygulanır; kayıt rejimi sabit yangından korunma ekipmanını kapsar, taşınabilir söndürücüler bu rejime girmez. Oda ölçeğindeki bir FM-200 sistemi eşiğin kolayca üzerinde kalır.

Yükümlülük HFC-227ea karşılığı Yönetmelikteki dayanak
EKOMVET'e kayıt ve ekipman kayıt defteri Yaklaşık 1,553 kg ve üzeri Madde 7(1)(a), 18(1)(ı)
Sızıntı kontrolü: en az 12 ayda bir (tespit sistemi varsa 24 ay) Yaklaşık 1,553 kg ile 15,53 kg arası Madde 12(1)(a)
Sızıntı kontrolü: en az 6 ayda bir (tespit sistemi varsa 12 ay) Yaklaşık 15,53 kg ile 155,3 kg arası Madde 12(1)(b)
Sızıntı tespit sistemi zorunlu; ekipmanın sızıntı kontrolü en az 6 ayda bir Yaklaşık 155,3 kg ve üzeri Madde 12(1)(c), 12(4)
Kurulu sızıntı tespit sisteminin kendi kontrolü: en az 12 ayda bir Sistem kuruluysa Madde 12(3), 18(1)(f)
Yeni sistemde ilk sızıntı kontrolü Kurulumdan sonra 30 iş günü içinde Madde 18(1)(e)
Onarımdan sonra takip kontrolü Onarımdan sonra 30 iş günü içinde Madde 18(1)(d)
Kurulum, bakım, devreden çıkarma ve geri kazanımı belgeli kişi ve firmaya yaptırma Miktardan bağımsız Madde 16(1), 16(3), 17, 18(1)(a)
Sızıntı kontrolünü belgeli kişiye yaptırma Yaklaşık 1,553 kg ve üzeri Madde 16(2)
Etiket: gazın adı, kg miktarı, ton CO2 eşdeğeri ve KIP (piyasaya arz edenin yükümlülüğü; tesis sahibi teslimde etiketi ve sahada eklenen miktarın işlendiğini kontrol eder) Miktardan bağımsız Madde 11, 14(1)
Gazı geri kazanmadan ekipmanı bertaraf etmeme Miktardan bağımsız Madde 6(1)

Tabloyu okurken sorumlunun kim olduğuna dikkat edin. Yönetmelik etiket dışındaki yükümlülüklerin çoğunu "operatöre", yani ekipmanı işleten veya ona sahip olan kişiye yükler. Bakım firması, ekipmanı kullanmadığı veya sahibi olmadığı sürece operatör sayılmaz. Kaydı yapmak, kontrol takvimini izlemek ve sızıntı bulunduğunda onarımı "gecikmeden" yaptırmak bu nedenle tesis sahibinin işidir.

Sızıntı kontrolünün nasıl yapılacağı da yazılıdır. Yönetmeliğin EK-5'i sabit yangından korunma ekipmanında kontrolün TS ISO 14520 veya EN 15004 standartlarına uygun yapılmasını, kapların, bileşenlerin ve bağlantıların belgelendirilmiş kişilerce kontrol edilmesini ister. Sızıntı tespit sistemi uyarı verdiğinde ya da kapta, sıcaklığa göre düzeltilmiş değerle yüzde 10 veya daha fazla basınç kaybı ya da yüzde 10 söndürücü madde kaybı görüldüğünde ayrıca sızıntı kontrolü yapılır. Basınç göstergeleri ve ağırlık izleme ekipmanı da en az 12 ayda bir kontrol edilir.

Belge tarafını kısa geçiyoruz, çünkü ayrıntısını başka bir yazıda anlattık. Florlu gaz içeren sabit söndürme sistemini üçüncü kişiye kuran veya bakımını yapan firmanın TS 13905 Hizmet Yeterlilik Belgesi, işi yapan kişinin Mesleki Yeterlilik Belgesi olması gerekir; teklif aşamasında hangi belgeleri isteyeceğinizi otomatik yangın söndürme sistemi tedarikçisi seçimi yazımızda tablo halinde bulabilirsiniz.


Mevcut FM-200 sisteminizin gaz miktarını ve etiket bilgisini gönderin, hangi kontrol periyoduna girdiğini birlikte çıkaralım: iletişim sayfası.

AB F-gaz Tüzüğü 2024/573 FM-200 için ne getirdi?

AB'nin 7 Şubat 2024'te kabul ettiği 2024/573 sayılı F-gaz Tüzüğü, HFC-227ea kullanan yeni yangından korunma ekipmanını piyasaya arz yasağı kapsamına aldı. Tüzüğün EK-IV listesinin 11. maddesi yangından korunma ekipmanı için üç tarih verir:

Kapsam Yasak tarihi
PFC içeren yangından korunma ekipmanı 4 Temmuz 2007
HFC-23 içeren yangından korunma ekipmanı 1 Ocak 2016
EK-I'deki diğer florlu sera gazlarını (HFC-227ea dahil) içeren veya çalışması bunlara dayanan yangından korunma ekipmanı; sahadaki güvenlik gereklilikleri için zorunlu olduğu durumlar hariç 1 Ocak 2025

Yasak, kurulu sistemleri söküp atmayı gerektirmez. Tüzüğün 11. maddesi, mevcut ekipmanın onarımı ve bakımı için gereken parçaların piyasaya arzına izin verir; koşul, onarımın ekipmanın kapasitesini veya içindeki gaz miktarını artırmaması ve daha yüksek KIP'li bir gaza geçişe yol açmamasıdır. Tüzüğün bakımda yüksek KIP'li gaz kullanımını yasaklayan 13. maddesi ise soğutma, iklimlendirme ve ısı pompası ekipmanını sayar; yangından korunma ekipmanı bu maddede yer almaz.

Dolaylı etki ise arz tarafındadır. Tüzüğün EK-VII'si AB pazarına arz edilebilecek toplam HFC miktarını kademeli olarak düşürür ve 2050'den itibaren sıfıra indirir. Kurulu bir FM-200 sisteminin ömrü boyunca dolum gazı bulmak, bu kota azaldıkça zorlaşabilir. Tüzük, HFC-227ea'nın KIP değerini Türkiye yönetmeliğiyle aynı, 3.220 olarak verir; bu yüzden 1,55 kg'lık eşik hesabı AB'de de aynıdır.

AB kısıtlaması Türkiye'deki FM-200 sistemlerini nasıl etkiler?

Türkiye'nin yönetmeliği AB tüzüğünden ayrı bir metindir ve yangından korunma için daha dar bir yasak listesi içerir. 15 Ekim 2024 tarihli yönetmeliğin EK-3 listesinin ikinci satırı yalnız şunu yasaklar: "Perflorokarbon veya triflorometan (HFC-23) içeren yangından korunma ekipmanı." Yönetmeliğin 14. maddesindeki tarihli kısıtlamalar soğutucu, klima, köpük ve teknik aerosol gibi ürünleri sayar; HFC-227ea kullanan yangından korunma ekipmanı bu listede yoktur. İncelediğimiz yönetmelik metnine göre Türkiye'de yeni bir FM-200 sistemi kurmak bugün yasak değildir. Yönetmelik, 4. maddesinde AB'nin 2024/573 sayılı Tüzüğü dikkate alınarak hazırlandığını belirtir; buna rağmen AB'deki 2025 yangından korunma kısıtlamasını içermez.

Bu durum sistemi risksiz kılmaz. Üç noktayı not ediyoruz:

  1. Arz kotası. Yönetmeliğin 9. maddesi HFC ithalatını, azaltım takvimi çerçevesinde 2024-2045 dönemi ve sonrası için Başkanlığın tahsis ettiği kotaya bağlar; kotasız veya kotayı aşan ithalat yapılamaz. HFC-227ea da bu kotaya giren bir HFC'dir. Dolum gazının sistemin ömrü boyunca bulunabilirliğini bu nedenle baştan değerlendirin.
  2. Uzun süreli kullanım belgesi. BYKHY'nin 98. maddesinin beşinci fıkrası, halon alternatifi gazlarla tasarlanan sistemlerde söndürücü gazın "ilgili standartlara göre belgelenmiş uzun süreli kullanım geçerliliğinin" olmasını ister. Bu belgeyi tasarım ve kabul aşamasında isteyin.
  3. Yönetmelik değişebilir. Türkiye'nin AB tüzüğündeki 2025 kısıtlamasını ne zaman veya hangi kapsamda alacağına dair yayımlanmış bir metin görmedik. Yatırım kararında güncel Resmi Gazete metnini kontrol edin.

FM-200 yerine hangi seçenekler değerlendirilir?

FM-200'ün yerine değerlendirilen seçenekler FK-5-1-12 gibi başka bir halokarbon, inert gazlar ve korunan hacmin büyüklüğüne göre yoğunlaştırılmış aerosoldür. Hangisinin uygun olduğu odanın kullanımına, sızdırmazlığına ve içinde kimin bulunduğuna bağlıdır.

FK-5-1-12, Türkiye yönetmeliğinin EK-1 ve EK-2 listelerinde yer almaz; bu yüzden HFC-227ea'daki 5 ton CO2 eşdeğeri kayıt ve sızıntı kontrolü eşiği ona uygulanmaz. FK-5-1-12'nin tedarik durumunu ve PFAS tartışmasını Novec 1230 yazımızda ayrıca ele aldık. İnert gazlar florlu gaz yükümlülüğü taşımaz, ama yüksek basınçlı tüp ve geniş tüp alanı ister. Sistem türlerinin oda ölçeğinde yan yana karşılaştırmasını yangın söndürme sistemleri türleri ve seçimi yazımızda yaptık; burada tekrar etmiyoruz.

AF-X Fireblocker'ın bu seçenekler arasında nerede durduğunu dürüstçe söyleyelim. Yoğunlaştırılmış aerosol jeneratörü florlu sera gazı içermez, basınçsızdır ve boru istemez; bu yüzden F-gaz kaydı, sızıntı kontrolü ve HFC kotası onu ilgilendirmez. AF-X Fireblocker Nano serisinde tek jeneratörün koruduğu net hacim, A sınıfı yangın için modele göre 0,4 m³ (NANO CXXS) ile 56 m³ (NANO BL) arasındadır; tasarımda bu değerlere yüzde 30 güvenlik payı eklenir. Pano, kabin, küçük teknik odalar ve küçük makine daireleri bu ölçeğe girer; daha büyük hacimlerde birden fazla jeneratör projelendirilir. Aerosolün de sınırları var: boşalmada görüşü kapatır, kuruyken iletken olmayan ama nem çekince iletken ve korozif hale gelebilen ince bir toz bırakır ve jeneratör ağzında sıcak bir çıkış bölgesi oluşturur. Kalıntının kabul edilemediği veri salonlarında ya da büyük hacimlerde gazlı sistemler yerleşik çözüm olarak kalır. Pano ölçeğinde tüplü gaz ile aerosolün karşılaştırmasını pano içi yangın söndürme sistemi rehberimizde bulabilirsiniz. Ürün belgelerinin kapsamı için belgeler ve standartlar sayfamıza bakın.

Sonuç: FM-200'ü madde adıyla ve mevzuatıyla birlikte değerlendirin

FM-200, yani HFC-227ea, kalıntı bırakmayan ve insan bulunan hacimlerde sınırları bilinerek kullanılabilen yerleşik bir gazlı söndürme maddesidir. Tasarımı TS ISO 14520'ye göre yapılır; insan güvenliği bu standardın kuralları, NOAEL ve LOAEL değerleri ve tahliye süresiyle birlikte değerlendirilir. Mevzuat tarafında ise gaz, florlu sera gazıdır: Türkiye'de yaklaşık 1,55 kg ve üzerinde gaz içeren sabit sistem EKOMVET'e kaydedilir, gaz miktarına göre 6 ile 24 ay arasında değişen periyotlarla sızıntı kontrolünden geçer ve kurulum, bakım ve geri kazanım belgeli kişi ve firmaca yapılır. AB'de 2025'ten itibaren yeni HFC'li yangından korunma ekipmanının piyasaya arzı kısıtlıdır; Türkiye yönetmeliğinde ise bugün böyle bir yasak yoktur, ama HFC ithalatı azalan kotaya bağlıdır. HFC-227ea'yı diğer söndürücülerle yan yana görmek için otomatik yangın söndürme sistemleri rehberimize bakın.

AF-X Fireblocker, ArianeGroup bünyesindeki APP ile geliştirilen yoğunlaştırılmış aerosol yangın söndürme sistemidir; Türkiye distribütörü Dikey Mühendislik'tir; denizcilik sektöründe satış, montaj ve teknik destek hizmetlerini Tuzla, İstanbul merkezli Acarsan sunar. Florlu gaz içermeyen bu teknolojinin nasıl çalıştığını aerosol yangın söndürme sistemi sayfamızda anlattık.


Sistem ve teknik odalarınız için uygulama örnekleri: sistem odası ve veri merkezi yangın söndürme.

Sık sorulan sorular

  • FM-200 ile HFC-227ea aynı şey mi?

    Evet. FM-200, 1,1,1,2,3,3,3-heptafloropropan (HFC-227ea, formülü CF3CHFCF3) gazının ticari adlarından biridir. Aynı gaz farklı ticari adlarla da satılır. Mevzuat ve standartlar ticari adı değil, HFC-227ea adını kullanır; teklif ve projede de bu adın yazılması karışıklığı önler.
  • FM-200 insan bulunan odada kullanılabilir mi?

    Kullanılabilir, ama sınırlarla. ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), 1994 tarihli kuralında HFC-227ea için kalp ritmi etkisine dayalı NOAEL değerini yüzde 9,0, LOAEL değerini yüzde 10,5 olarak kabul etti ve tahliye süresine göre üst sınırlar koydu; EPA'nın güncel listesi kullanıcıyı NFPA 2001'in güvenlik kurallarına yönlendirir. Türkiye'de tasarım BYKHY 98(3) gereği TS ISO 14520'ye göre yapılır ve insan güvenliği bu standardın kurallarıyla değerlendirilir; aynı hüküm her gazlı sistemde sesli ve ışıklı uyarıyı zorunlu tutar.
  • FM-200 sistemi EKOMVET'e kaydedilmeli mi?

    Sabit sistem, tek kapta veya birbirine bağlı kaplarda 5 ton CO2 eşdeğeri veya daha fazla HFC-227ea içeriyorsa evet. Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik EK-1'de HFC-227ea'nın küresel ısınma potansiyeli 3.220'dir; eşik yaklaşık 1,553 kg gaza karşılık gelir. Kaydı ekipmanın operatörü, yani sahibi veya işleteni yapar: kurulum tamamlanıp gaz şarj edildikten sonra 30 iş günü içinde EKOMVET'e bildirim yapılır. Sonraki bakım, sızıntı kontrolü ve geri kazanım işlemleri de her biri bittikten sonra 30 iş günü içinde sisteme girilir ve işi yapan belgeli personel tarafından onaylanır.
  • FM-200 sistemlerinde sızıntı kontrolü ne sıklıkla yapılır?

    Gaz miktarına göre değişir. Yaklaşık 1,553 kg ile 15,53 kg arasında en az 12 ayda bir, 15,53 kg ile 155,3 kg arasında en az 6 ayda bir kontrol gerekir; sızıntı tespit sistemi kuruluysa süreler 24 ve 12 aya uzar, tespit sisteminin kendisi de en az 12 ayda bir kontrol edilir. Yaklaşık 155,3 kg ve üzerinde sızıntı tespit sistemi zorunludur. Kontrolü Mesleki Yeterlilik Belgeli kişi yapar ve sonuç EKOMVET'e girilir.
  • AB'de FM-200 yasaklandı mı?

    Kullanım yasaklanmadı, yeni ekipmanın piyasaya arzı kısıtlandı. AB'nin 2024/573 sayılı F-gaz Tüzüğü, 1 Ocak 2025'ten itibaren HFC içeren yeni yangından korunma ekipmanının piyasaya arzını, sahadaki güvenlik gereklilikleri için zorunlu olduğu durumlar dışında yasakladı. Mevcut sistemlerin bakımı için parça arzına, kapasiteyi, gaz miktarını ve gazın KIP değerini artırmamak koşuluyla izin verilir.
  • Boşalan bir FM-200 sistemi yeniden doldurulabilir mi?

    Türkiye'de yönetmelik yeniden dolumu yasaklamaz, ama koşula bağlar. Boşalmanın nedeni sızıntıysa, dolumdan önce sızıntının onarılması ve sızıntı kontrolünün yapılması gerekir; bundan ekipman operatörü sorumludur. Dolumu belgelendirilmiş kişi yapar. Florlu sera gazı, yönetmelikteki belge koşullarını sağlamayan kişi ve firmalara satılamaz; yangından korunma ekipmanının dolumunda tek kullanımlık gaz kabı kullanılamaz. Gaz arzı ayrıca HFC ithalat kotasına bağlıdır.

Kaynaklar

  1. Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik, Resmi Gazete 15.10.2024/32693, Madde 4, 5, 6, 7, 9, 11, 12, 14, 15, 16, 17, 18; EK-1, EK-2, EK-3 ve EK-5.
  2. Regulation (EU) 2024/573 on fluorinated greenhouse gases, Official Journal of the European Union, 20.2.2024, Article 5, 11, 13; Annex I, IV ve VII.
  3. Protection of Stratospheric Ozone, Final Rule (SNAP), U.S. Environmental Protection Agency, Federal Register Vol. 59, No. 53, 18 Mart 1994.
  4. U.S. Environmental Protection Agency, Substitutes in Total Flooding Agents (SNAP listesi), epa.gov, Mart 2026 güncellemesi.
  5. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Resmi Gazete 19.12.2007/26735, Madde 98.
  6. ISO 14520-9, Gaseous fire-extinguishing systems, Physical properties and system design, Part 9: HFC 227ea extinguishant.
  7. A. K. Kim, J. Z. Su, J. R. Mawhinney, M. Kanabus-Kaminska, Full-Scale Fire Testing of HFC-227ea and HCFC Blend A, National Research Council of Canada, Halon Options Technical Working Conference 1996 (NIST arşivi).
  8. AF-X Fireblocker NANO CXXS ve NANO BL datasheet'leri; Nano serisi model tablosu.

Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yangın risk analizi, söndürme projesi ve uygulama kararlarının yerine geçmez. Gazlı söndürme sisteminin tasarımı TS ISO 14520 ve projeyi onaylayan idarenin koşullarına göre yapılmalıdır. Sistem seçimi ve kapasite hesabı; yetkili mühendis tarafından hazırlanan ve ruhsat veren idarece onaylanan proje kapsamında, BYKHY, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı ve gerektiğinde Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik çerçevesinde yapılmalıdır. Ürün belgelerinin kapsamı ve geçerliliği projeyi onaylayacak idareyle teyit edilmelidir.

Hazırlayan: Özen Acar, Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisi Acarsan Makina Mühendislik Denizcilik ve İnşaat Ltd. Şti., +90 542 807 22 62, info@afx.com.tr