Aerosol söndürme hangi durumlarda uygundur?
Özet
- Aerosol söndürme, kapısı veya kapağı kapalı tutulabilen, net hacmi ölçülebilen ve normalde insan bulunmayan hacimlerde güçlü bir adaydır: pano, kabin, teknik oda, makine dairesi. Batarya alanlarında karar test senaryosuna bağlıdır.
- Uygunluğu dört ölçüt belirler: sızdırmazlık, net hacim ve tavan yüksekliği, hacimdeki insan varlığı ve yangının türü. AF-X datasheet'leri A ve B sınıfı yangınları sayar.
- Açık alanlar, kapatılamayan büyük açıklıklar, malzemenin derinine işleyen için için yanmalar ve sürekli insan bulunan salonlar ek önlem veya başka bir sistem ister.
- BYKHY aerosolü adıyla anmaz; ekipmanın sertifikalı olması, tasarım ve uygulamanın yetkili merci tarafından onaylanması gerekir.
- Hacminize uyan modeli görmek için AF-X Fireblocker Nano serisi teknik değerlerini inceleyin.
Aerosol söndürme hangi durumlarda uygundur? Kısa Cevap
Aerosol söndürme sistemi, yangın riskinin kapalı ve sızdırmazlığı makul bir hacimde olduğu, net hacmin ölçülebildiği ve hacimde normalde insan bulunmadığı durumlarda uygundur. Pano, kabin, teknik oda ve makine dairesi tipik örneklerdir; batarya alanlarında karar test senaryosuna bağlıdır. Açık alanlar ve sürekli insan bulunan salonlar için başka sistemler öne çıkar. Kesin karar, onaylı söndürme projesinde verilir.
Aerosol söndürme sistemi hangi koşullarda doğru seçimdir?
Aerosol söndürme sistemi, söndürücüyü korunan hacmin tamamına yayarak çalışan bir toplam hacim (total flooding) sistemidir. Bu yüzden doğru seçim olup olmadığı, önce korunacak hacmin kendisine bakılarak anlaşılır. AF-X Fireblocker jeneratörlerinde söndürücü madde tetiklenene kadar katı haldedir. Tetiklendiğinde mikron boyutlu potasyum karbonat parçacıkları ve gazlar hacme yayılır, alevdeki serbest radikallerle tepkimeye girer ve yanma zincirini keser. AF-X'in teknik sunumuna göre bu parçacıkların boyutu 0,7 ile 1 mikron arasındadır.
Dört koşul aynı anda sağlandığında aerosol güçlü bir aday olur. Birincisi, hacim kapalıdır: kapı, kapak veya kabin gövdesi söndürme sırasında kapalı kalır ve kapatılamayan açıklıklar sınırlıdır. İkincisi, hacmin net değeri ölçülebilir ve seçilecek modelin korunan hacmiyle karşılaştırılabilir. Üçüncüsü, hacimde normalde insan bulunmaz ya da bulunan kişiler boşalmadan önce uyarılıp tahliye edilebilir. Dördüncüsü, beklenen yangın AF-X datasheet'lerinde sayılan A veya B sınıfına girer, yani kablo izolasyonu, plastik, ahşap ve kağıt gibi katı malzemelerin yüzey yangını ya da yağ ve yakıt gibi yanıcı sıvıların yangınıdır. Bu dört koşula sık rastlanan bir gerekçe daha eklenir: suyun ekipmana zarar vereceği ya da yangın anında hacme ulaşmanın zor olduğu yerler. Makine dairesi, rüzgar türbini naseli, açık deniz konteyneri ve otomatik otoparktaki kumanda dolabı bu grubun tipik örnekleridir.
Sızdırmazlık neden ilk sırada?
Elektrik Mühendisleri Odası'nda (EMO) yayımlanan elektrik alanları bildirisi, pano ölçeğinde bunu açıkça belirtir: aerosol söndürücüler "sadece uygun IP sınıfında sızdırmaz olan panolarda kullanılabilir". IP sınıfı, gövdenin toz ve suya karşı kapalılık derecesidir. Aynı bildiri, korunacak hacim için gerekli ve onaylanmış miktarda (g/m³) söndürücü seçilmesini de şart koşar. Söndürücü hacimden kaçtığı ölçüde bu yoğunluk korunamaz. Kural oda ölçeğinde de değişmez: kapısı açık kalan bir teknik oda, kapağı sökülmüş bir panoyla aynı sorunu yaşar.
Hangi saha ve hacimler aerosol için uygundur?
Aerosol söndürmeye uygun sahalar, korunan hacmin büyüklüğüne ve kapalılığına göre üç gruba ayrılır: kabin ölçeği, oda ölçeği ve özel değerlendirme isteyen riskler. Aşağıdaki tablo, AF-X Fireblocker'ın uygulandığı sahaları bu üç gruba göre özetliyor. "Koşullu" işareti, aerosolün o sahada ancak tabloda yazan ek önlemlerle doğru seçim olduğu anlamına gelir.
| Saha | Korunan hacim | Uygunluk | Kararı belirleyen nokta |
|---|---|---|---|
| Elektrik panosu, kumanda ve dağıtım kutusu | Kabin içi | Uygun | Kapak kapalı ve makul sızdırmaz olmalı; fan ve besleme söndürme anında kesilir |
| Teknik oda ve MCC odası | Oda | Uygun | Net hacim, kapı ve menfezlerin kapanması, odaya giriş prosedürü |
| Endüstriyel makine, CNC tezgahı, jeneratör | Makine gövdesi veya kabin | Uygun | Gövdenin kapalılığı ve jeneratörün çıkış sıcaklığı mesafesi |
| Gemi ve yat makine dairesi | Bölme | Uygun | İdarenin eşdeğerlik değerlendirmesi, Türk Loydu klasında TL tip onayı, ön alarm, havalandırmanın kesilmesi |
| Açık deniz konteyner ve ekipmanları | Konteyner veya ekipman içi | Uygun | Konteynerin sızdırmazlığı ve bakım erişimi |
| Rüzgar türbini naseli | Kabin ve kapalı bölme | Koşullu | Korunacak bölmenin kapalılığı; naselin tamamı mı, kabinler mi korunacak |
| Sistem odası ve veri merkezi | Kabin veya küçük oda | Koşullu | Kalıntı temizliği planı ve odada çalışan personel |
| Lityum-iyon batarya (EDS/BESS) | Kabin, konteyner veya oda | Koşullu | Test senaryosunun sahaya uyması, gaz algılama, havalandırma |
| Kapalı ve otomatik otopark | Pano ve kumanda ekipmanı | Koşullu | Bina sisteminin yerine geçmez; araç bataryası yangını ayrıca değerlendirilir |
| Açık üretim holü, açık depo, dış alan | Açık | Uygun değil | Yoğunluk korunamaz; su esaslı veya yerel sistemler öne çıkar |
Bu tablo pratikte ne söylüyor?
Kabin ölçeğinde aerosol neredeyse her zaman güçlü adaydır, çünkü pano, makine gövdesi ve konteyner zaten kapalı birer hacimdir. Pano ölçeğindeki seçimi, tüplü gazlı sistemlerle karşılaştırmasıyla birlikte pano içi yangın söndürme rehberimizde ayrıntılı anlattık. Oda ölçeğinde karar kapıya, menfeze ve insana bağlıdır. Sistem odasında kabin içi koruma kolaydır; personelin çalıştığı büyük bir sunucu salonunda ise kalıntı temizliği ve insan güvenliği nedeniyle gazlı sistemleri de karşılaştırmaya katmak gerekir. "Koşullu" satırların ortak noktası şu: aerosol bu sahalarda tek başına bir çözüm değil, bir tasarımın parçasıdır.
Aerosol, söndürücünün hacimde kalabildiği kapalı bölmelerde çalışır; kapatılamayan açıklıklar yoğunluğu düşürür.
Hacim ve tavan yüksekliği model seçimini nasıl sınırlar?
AF-X Fireblocker Nano serisinde sekiz model vardır ve her modelin datasheet'i (2026 revizyonu), EN 2 A sınıfı yangın için bir net korunan hacim verir. En küçük model NANO CXXS 0,4 m³'ü, en büyük model NANO BL 56 m³'ü korur. Datasheet'ler her modelin hangi tür hacimler için düşünüldüğünü de örnekleriyle sayar:
| Model | Söndürücü madde | Net korunan hacim (A sınıfı) | Datasheet'teki örnek uygulamalar |
|---|---|---|---|
| NANO CXXS / CXS / CS | 30 g / 60 g / 150 g | 0,4 m³ / 0,87 m³ / 2,0 m³ | Bilgisayar kasası, elektrik panosu, dağıtım kutusu, CNC tezgahı, jeneratör, araç ve tekne |
| NANO CM | 450 g | 5,5 m³ | Araç ve tekne motor bölmeleri, büyük şalt odalarında trafo, kumanda ünitesi ve dolaplar |
| NANO BXS / BS / BM | 750 g / 1.050 g / 2.550 g | 9,2 m³ / 13,3 m³ / 32 m³ | Kontrol odası, bilgisayar odası, makine dairesi, tesis odası, arşiv, depo, tehlikeli madde deposu |
| NANO BL | 3.900 g | 56 m³ | Makine dairesi, tesis odası, depo, tehlikeli madde deposu |
Tablodaki hacimler nettir. B serisi datasheet'leri, odanın net hacmini bulmak için makinelerin ve sabit ekipmanın kapladığı hacmin brüt hacimden düşülmesini ister. Datasheet'lerin hepsi tasarıma %30 güvenlik payı eklenmesini ve üreticinin hesap tablosunun kullanılmasını şart koşar. Yanıcı sıvı (B sınıfı) yangını için ayrı bir hacim yayımlanmamıştır; üretici ve Kiwa sertifikası hesabın A sınıfı değerle yapılmasını öngörür. B sınıfı riski olan hacimlerde tasarımı üreticinin hesap tablosuyla ayrıca teyit edin.
Kabin ölçeğinde varsayımsal bir örnekle bakalım. İç ölçüleri 1,4 m yükseklik, 1,2 m genişlik ve 1,0 m derinlik olan kapalı bir jeneratör kabininin hacmi 1,68 m³'tür. Motor ve alternatör 0,6 m³ kaplıyorsa net hacim 1,08 m³'tür. %30 pay eklendiğinde tasarım hacmi yaklaşık 1,4 m³'e çıkar. Bu durumda 0,87 m³'lük NANO CXS yetmez, 2,0 m³'lük NANO CS aday olur; NANO CS'in datasheet'i jeneratörleri örnek uygulamalar arasında sayar ve 1,5 m'lik azami montaj yüksekliği 1,4 m'lik kabini karşılar. Daha büyük hacimlerde birden fazla jeneratör birlikte çalışır; EMO'da yayımlanan bildiri de büyük alanlarda birden fazla ünitenin aynı anda devreye girmesiyle söndürme yapılabileceğini belirtir. Ön boyutlandırmayı üreticinin hesap tablosuyla birlikte yaparız; kesin tasarım, söndürme projesini hazırlayan yetkili mühendisin ve projeyi onaylayan idarenin koşullarına göre netleşir.
İkinci sınır tavandır. Yüksek tavanlı hacimlerde modelin azami montaj yüksekliği belirleyici olur: datasheet'lere göre bu değer NANO BXS'te 2,6 m, NANO BS'te 3,0 m, NANO BM'de 5,0 m'dir. Tavanı modelin sınırını aşan bir depoda yerleşim üreticiyle birlikte yeniden çizilir ve model seçimi yeniden yapılır.
Üçüncü sınır çıkış sıcaklığıdır. Bir konuya dikkat çekmek istiyorum: jeneratör ağzından çıkan aerosol ilk bir iki metrede sıcaktır. NANO BXS datasheet'ine göre 75 °C'lik çıkış sıcaklığı jeneratör ağzından 242 cm'ye kadar uzanır; NANO BM'de bu mesafe 150 cm'nin altındadır. EMO'da yayımlanan bildiri de tepkime sırasında cihaz çevresinde aşırı ısınma oluşabileceğini ve bu yüzden cihaz seçimi ile yerleşiminin uzmanlık istediğini vurgular. Jeneratörün önündeki bu bölgede yanıcı malzeme, kablo demeti veya insanların geçtiği bir yol bulunmamalı. Yerleşimi bu mesafeye göre çiziyoruz.
Aerosol hangi durumlarda ek önlem veya başka sistem ister?
Aerosol söndürme, söndürücünün hacimde kalamadığı, insanların zamanında tahliye edilemediği veya yangının malzemenin içine işlediği durumlarda doğru araç değildir. Bu durumlar bazen sistemi tamamen dışarıda bırakır, bazen yalnızca ek önlem gerektirir. Aşağıdaki tablo, en sık karşılaşılan altı durumu ve her birinde ne yapılabileceğini gösteriyor:
| Durum | Neden sorun yaratır | Ne yapılır |
|---|---|---|
| Açık alan, kapatılamayan büyük açıklık | Söndürücü yoğunluğu hacimde korunamaz | Açıklıklar kapatılamıyorsa su esaslı veya yerel uygulamalı sistemler değerlendirilir |
| Cebri havalandırma | Fan söndürücüyü hacimden dışarı taşır | Fan ve damperler söndürme anında otomatik olarak kapatılır |
| Sürekli insan bulunan salon | Boşalma sırasında görüş mesafesi düşer; insanlı hacimde kullanım koşula bağlıdır | Oda ölçeğinde toplam hacim koruması yerine ekipman içi koruma veya insanlı hacimler için kabul görmüş başka bir sistem değerlendirilir |
| Malzemenin derinine işleyen için için yanma | Datasheet hacimleri A sınıfı yüzey yangını için verilir | Yangın yüküne göre ayrı tasarım veya başka sistem |
| Lityum-iyon hücrede termal kaçak | Termal kaçak kendi kendini besleyen bir ısınma sürecidir | Gaz algılama, havalandırma ve batarya yönetim sistemiyle birlikte tasarım |
| Enerjisi kesilemeyen arıza noktası | Arıza enerjili kalırsa yangın yeniden başlayabilir | Söndürme panelinin kontağıyla beslemenin kesilmesi planlanır |
Tabloya iki not eklemek gerekiyor. İlki kalıntıyla ilgili. Aerosol kuru haldeyken iletken olmayan ince bir toz bırakır; bu toz nem çektiğinde iletken ve korozif hale gelebilir. Bu yüzden söndürmeden sonra hacim kısa sürede temizlenir ve hassas elektronik kartların yoğun olduğu kabinlerde kalıntı konusu tasarım aşamasında konuşulur. İkincisi, üretici bilgisine göre devreye giren jeneratör yeniden doldurulmaz, aynı modelle değiştirilir. Sık ve yanlış tetiklenme riskini bu nedenle algılama tasarımıyla düşürmek gerekir.
İnsanlı hacim konusunu ayrıca açalım.
Aerosol sistemleri esas olarak normalde insan bulunmayan hacimler için tasarlanır. EMO'da yayımlanan pano bildirisi, aerosol sistemlerinde aranacak belgeler arasında ABD Çevre Koruma Ajansı'nın (EPA) insan bulunan mahallerde kullanım koşullarına ilişkin değerlendirmesini de sayar; yani insanlı kullanım ayrı bir belge ve koşul konusudur. Bir teknik odaya bakım personeli giriyorsa, boşalmadan önce sesli ve ışıklı uyarı, tahliyeye yetecek gecikme ve elle durdurma veya devre dışı bırakma imkanı planlanır. Üreticinin sunumuna göre aerosol gazı karbon monoksit de içerir; bu yüzden boşalmadan sonra hacim havalandırılmadan içeri girilmez. Biz bu prosedürü devreye alma sırasında yazılı hale getiriyoruz.
Son olarak: aerosol, binanın yangın algılama ve söndürme sistemlerinin yerine geçmez. Tanımlı bir hacmi kaynağında korur ve bina sistemlerini tamamlar.
Sahanızın aerosole uygun olup olmadığını birlikte değerlendirelim: hacim ölçülerini ve birkaç fotoğrafı iletişim sayfamızdan gönderin.
Lityum-iyon batarya alanlarında aerosol nasıl değerlendirilir?
Lityum-iyon batarya alanlarında aerosolün uygunluğu, sahadaki yangın senaryosunun sistemin test edildiği senaryoyla ne kadar örtüştüğüne bağlıdır. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın BYKHY kılavuzu, bataryalar gibi su ile tepkimeye girebilecek maddelerin bulunduğu mekanlarda "sulu söndürme sistemleri yerine mekanda bulunan malzemenin kimyasal özelliğine ve mekanın hacimsel büyüklüğüne göre uygun tipte söndürme sistemleri tercih edilir" der. Kılavuz rehber niteliğindedir ve aerosolü adıyla anmaz; kılavuz suyu dışlamaz, uluslararası BESS standartları da su esaslı sistemleri temel seçenek olarak görür. AF-X Fireblocker, lityum-iyon batarya depolaması için Kiwa'nın SCP05 özel belgelendirme programında belgelidir; belgeler sayfamızda aktardığımız bilgiye göre program PGS 37, NFPA 855 ve UL 9540A esas alınarak geliştirilmiştir ve performansı belirli bir yangın senaryosuna göre değerlendirir. Aerosol alevi söndürür ama termal kaçaktaki hücreyi soğutmaz, bu yüzden yeniden tutuşma riski tasarımda ayrıca ele alınır ve gaz algılama, havalandırma ile batarya yönetim sistemi tasarımın parçası olur. Aynı nedenle AF-X'i elektrikli araç batarya yangınının tek çözümü olarak konumlandırmıyoruz. Batarya, sistem odası ve MCC gibi varlık tiplerine göre koruma seçeneklerini kritik ticari varlıkların yangın korumasını anlattığımız yazıda ele aldık.
Türkiye mevzuatı aerosol kullanımı hakkında ne söyler?
Türkiye'de binalarda temel çerçeve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'tir (BYKHY) ve yönetmelik aerosolü adıyla anmaz: ne izin verir ne de dışarıda bırakır. Uygunluk açısından ilgili hüküm 98. maddenin ikinci fıkrasıdır:
"Suyun söndürme etkisinin yeterli görülmediği veya su ile reaksiyona girebilecek maddelerin bulunduğu, depolandığı ve üretildiği hacimlerde uygun tipte söndürme sistemi tesis edilir." (BYKHY, Madde 98, fıkra 2)
Fıkra sistem türü saymaz. 98. madde köpüklü, gazlı ve kuru tozlu sabit sistemleri düzenler; aerosol için genel hüküm 90. maddededir. 90. maddenin üçüncü fıkrasına göre teçhizatın cinsi, miktarı ve yerleştirilmesi "binanın ve binada bulunabilecek malzemelerin yangın türüne göre belirlenir"; yani yönetmelik de sistemi hacme ve yangın türüne göre seçmeyi ister. Aynı madde, kullanılan bütün ekipmanın sertifikalı olmasını ve sistemin tasarımı ile uygulamasının yetkili merci tarafından kontrol edilip onaylanmasını şart koşar. Yönetmeliğin 4. maddesinin (ğğ) bendi sertifikayı, TSE veya TSE tarafından kabul gören uluslararası bir onay kuruluşunun test ederek verdiği ve ilgili standartlara uygunluğu gösteren belge olarak tanımlar. Yani yönetmelik aerosolü dışarıda bırakmaz; ancak yönetmeliğin zorunlu kıldığı bir sistemin yerine geçip geçemeyeceğine projeyi onaylayan idare karar verir. Belgenin bu tanımı karşılayıp karşılamadığını projeyi onaylayacak idareyle teyit edin. AF-X Fireblocker'ın belgelerini ve kapsamlarını belgeler ve standartlar sayfamızda bulabilirsiniz.
Türk bayraklı ticari gemi ve su araçlarında çerçeve farklıdır. Gemilerin Teknik Yönetmeliği'nin 57. maddesi, maddede sayılan yeni gemilerin (örneğin ana makinelerinin toplam gücü 736 kW ve üzeri olanların) makine mahallerinin "sulu sistemler hariç sabit yangın söndürme sistemi ile" korunmasını ister ve söndürücü madde püskürtülmeden önce sesli ve ışıklı alarm verilmesini şart koşar. Madde teknoloji adı vermez; eşdeğerliği İdare değerlendirir. Türk Loydu klaslı bir teknede ise Türk Loydu Makina Kuralları aerosol sistemin Türk Loydu tarafından tip onaylı olmasını ister. AF-X Fireblocker, IMO'nun MSC.1/Circ.1270 kılavuzuna uygunluk (BSI'ın düzenlediği EU MED belgesi) ve RINA tip onayıyla belgelidir; RINA onayı, RINA klaslı gemilerde brüt 500 m³'e kadar makine mahallerini kapsar ve SOLAS gemilerinde otomatik boşaltmaya izin vermez. AF-X için Türk Loydu tip onayı kaydı bulunmamaktadır (TL veritabanı, kontrol 2026-10-08); TL klaslı teknede proje öncesi TL'ye danışılmalıdır. Üretici beyanına göre AF-X, boyu 24 m'ye kadar olan küçük teknelerin yangın korumasını düzenleyen ISO 9094 standardına uygundur.
Bakım da mevzuatta yazılıdır. BYKHY'nin 100. maddesine göre söndürme sistemlerinin periyodik kontrol, test ve bakımı bina sahibi, yöneticisi veya sorumluluğu yazılı olarak devralan bina yetkilisinin sorumluluğundadır. İşyerlerinde İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, standartta süre belirtilmemişse yangın söndürme sistemleri için yılda bir periyodik kontrol ister.
Aerosolün sahanıza uygunluğunu nasıl kontrol edersiniz?
Aerosolün bir sahaya uygun olup olmadığını yedi soruyla kontrol edebilirsiniz. Sorular, yukarıdaki koşulları sahada ölçülebilir adımlara çevirir:
- Risk nerede başlıyor? Yangının başlayabileceği ekipmanı yazın: pano, batarya rafı, motor, kumanda ünitesi. Koruma hedefi ekipmansa, önce ekipmanın kendi gövdesini korumayı düşünün.
- Hacim kapatılabiliyor mu? Kapıları, kapakları, menfezleri, kablo geçişlerini ve fanları listeleyin. Söndürme anında kapanamayan büyük bir açıklık varsa aerosol için koşul sağlanmıyor demektir.
- Net hacim kaç m³? Brüt hacimden makine ve sabit ekipmanın kapladığı hacmi çıkarın, %30 güvenlik payını ekleyin ve sonucu modellerin korunan hacimleriyle karşılaştırın.
- Tavan ve yerleşim uygun mu? Tavan yüksekliğini modelin azami montaj yüksekliğiyle, jeneratörün önündeki alanı da çıkış sıcaklığı mesafesiyle karşılaştırın.
- Hacimde kim bulunuyor? Hacme kimin, ne sıklıkla ve ne kadar süreyle girdiğini yazın. İnsan giriyorsa uyarı, gecikme ve tahliye prosedürünü baştan planlayın.
- Yangın türü eşleşiyor mu? Beklenen yangının A veya B sınıfı yüzey yangını olup olmadığını kontrol edin. Lityum-iyon batarya varsa test senaryosunu, malzemenin derinine işleyen yangın riski varsa başka sistemleri değerlendirin.
- Algılama, belge ve bakım planlandı mı? Tetikleme yöntemini seçin, ürün belgesinin kapsamını idareyle teyit edin ve bakım sorumlusunu yazılı belirleyin. Isı kablosu, duman dedektörü ve elle tetikleme seçenekleri hacmin riskine göre seçilir.
Yedi sorunun hepsine olumlu cevap veriyorsanız aerosol güçlü bir adaydır. Bir veya iki soruda takılıyorsanız çoğu zaman çözüm vardır: fan kapatılır, kapı kontağı eklenir, koruma odadan kabine taşınır. İkinci ve beşinci sorularda takılan bir oda için ise sprinkler, su sisi ve gazlı sistemlerle yaptığımız oda ölçeğindeki sistem karşılaştırmasına bakmanızı öneririz.
Sonuç: aerosolü hacme ve riske göre seçin
Aerosol söndürmenin uygun olup olmadığı tek bir soruya iner: söndürücü, yangın anında korunan hacimde kalabilecek mi ve o hacimde insanlar güvende olacak mı? Pano, kabin, makine gövdesi, teknik oda ve makine dairesi gibi kapalı hacimlerde cevap çoğunlukla evettir. Açık alanlarda, kapatılamayan büyük açıklıklarda ve sürekli insan bulunan salonlarda başka sistemler öne çıkar. Batarya alanlarında ise karar, test senaryosunun sahaya uyup uymadığına göre verilir. Aerosolün uymadığı hacimler için seçenekleri otomatik yangın söndürme sistemleri rehberinde alan tipine göre sıraladık.
AF-X Fireblocker, ArianeGroup bünyesindeki APP ile geliştirilen yoğunlaştırılmış aerosol yangın söndürme sistemidir; Türkiye distribütörü Dikey Mühendislik'tir; denizcilik sektöründe satış, montaj ve teknik destek hizmetlerini Tuzla, İstanbul merkezli Acarsan sunar. Aerosolün çalışma prensibini ve bileşenlerini aerosol yangın söndürme sistemi sayfamızda anlattık.
Sektörünüze göre uygulama sayfaları ve sistem seçenekleri: AF-X Fireblocker endüstriler.
Sık sorulan sorular
Aerosol söndürme sistemi insan bulunan bir odada kullanılabilir mi?
Aerosol sistemleri esas olarak normalde insan bulunmayan hacimler için tasarlanır. İnsanların girip çıktığı bir hacimde boşalmadan önce sesli ve ışıklı uyarı, tahliyeye yetecek bir gecikme ve yazılı bir tahliye prosedürü planlanır. Boşalma sırasında görüş mesafesi düşer. Üreticinin sunumuna göre aerosol gazı karbon monoksit de içerir; bu yüzden boşalmadan sonra hacim havalandırılmadan içeri girilmez. Sürekli insan bulunan salonlarda ekipman içi koruma veya başka sistemler öne çıkar.Aerosol açık alanda veya havalandırmalı bir hacimde çalışır mı?
Aerosol, söndürücü yoğunluğunun hacimde korunmasına dayanır. Bu yüzden açık alanlarda ve kapatılamayan büyük açıklıkları olan hacimlerde doğru seçim değildir. Cebri havalandırmalı hacimlerde fanlar ve damperler söndürme anında otomatik olarak kapatılır; kapı ve menfezlerin de bu sırada kapalı kalması gerekir.Bir hacim için kaç aerosol jeneratörü gerekir?
Jeneratör sayısı net hacimden çıkar: odanın brüt hacminden içindeki makine ve sabit ekipmanın kapladığı hacim düşülür, tasarıma yüzde 30 güvenlik payı eklenir. AF-X Fireblocker Nano serisinde net korunan hacim NANO CXXS için 0,4 m³, NANO BL için 56 m³'tür. Daha büyük hacimlerde birden fazla jeneratör kullanılır; kesin sayı üreticinin hesap tablosuyla ve onaylı projeyle belirlenir.Lityum-iyon batarya odasında aerosol söndürme nasıl değerlendirilir?
Batarya alanında söndürme; gaz algılama, havalandırma ve batarya yönetim sistemiyle birlikte tasarlanır. Aerosol alevi söndürür ama termal kaçaktaki hücreyi soğutmaz, bu yüzden yeniden tutuşma riski tasarımda ayrıca ele alınır. AF-X Fireblocker, lityum-iyon batarya depolaması için Kiwa'nın SCP05 özel belgelendirme programında belgelidir. Program performansı belirli bir yangın senaryosuna göre değerlendirdiği için kendi senaryonuzu test senaryosuyla karşılaştırın.Aerosol sistemi sprinkler veya bina sistemiyle birlikte nasıl kullanılır?
Aerosol sistemi, pano, kabin veya teknik oda gibi tanımlı bir hacmi kaynağında korur ve binanın yangın algılama ve söndürme sistemlerini tamamlar. Sprinkler bulunan bir tesiste pano içi söndürme, suyun ekipmanda yaratabileceği ikincil hasarı sınırlamaya yardımcı olabilir. Bina sisteminin kapsamı projede ayrıca belirlenir.Türkiye'de aerosol söndürme sistemi için hangi onay gerekir?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY) aerosolü adıyla anmaz. Yönetmeliğin 90. maddesi, söndürme sistemlerindeki ekipmanın sertifikalı olmasını ve tasarım ile uygulamanın yetkili merci tarafından kontrol edilip onaylanmasını ister. Türk bayraklı ticari gemi ve su araçlarında eşdeğerliği İdare değerlendirir; Türk Loydu klaslı bir teknede aerosol sistemin Türk Loydu tarafından tip onaylı olması gerekir. AF-X için Türk Loydu tip onayı kaydı bulunmamaktadır (TL veritabanı, kontrol 2026-10-08); TL klaslı teknede proje öncesi TL'ye danışılmalıdır. Ürün belgelerinin kapsamını projeyi onaylayacak idareyle teyit edin.
Kaynaklar
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Resmi Gazete 19.12.2007/26735, Madde 4, 90, 98 ve 100.
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Kılavuzu, Aralık 2024, Madde 98 açıklaması.
- Gemilerin Teknik Yönetmeliği, Resmi Gazete 17.11.2009/27409, Madde 57.
- Türk Loydu, Makina Kuralları (Cilt B, Kısım 4), Temmuz 2024, Bölüm 18 J.2.
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, Resmi Gazete 25.04.2013/28628, EK-III (Değişik: RG 23.12.2025/33116).
- G. Aktaş, Elektrik Alanlarında (Trafo, Jeneratör, Enerji Dağıtım Pano, Server Odaları vb) Yangın Korunum Konsepti, EMO'da yayımlanan bildiri.
- S. Karatuyun, Elektrik Panolarında Yangın Söndürme Uygulamaları, EMO'da yayımlanan bildiri.
- AF-X Fireblocker NANO CXXS, CXS, CS, CM, BXS, BS, BM ve BL datasheet'leri (2026 revizyonu).
- AF-X Fireblocker, Lithium-ion sunumu; Kiwa BRL-K21045 SCP05 lityum-iyon batarya depolama belgesi.
Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yangın risk analizi, söndürme projesi ve uygulama kararlarının yerine geçmez. Aerosol söndürme sistemleri binanın yangın algılama ve söndürme sistemlerinin yerine geçmez, onları tamamlar. Sistem seçimi ve kapasite hesabı; yetkili mühendis tarafından hazırlanan ve ruhsat veren idarece onaylanan proje kapsamında, BYKHY, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı ve gerektiğinde Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik çerçevesinde yapılmalıdır. Ürün belgelerinin kapsamı ve geçerliliği projeyi onaylayacak idareyle teyit edilmelidir.
Hazırlayan: Özen Acar, Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisi Acarsan Makina Mühendislik Denizcilik ve İnşaat Ltd. Şti., +90 542 807 22 62, info@afx.com.tr
