Yangın sınıfları: elektrik yangını hangi sınıf?
Özet
- Yangın sınıfları yanan maddeye göre belirlenir: A katı madde, B yanıcı sıvı, C yanıcı gaz, D metal, F pişirme yağı yangınıdır.
- Türkiye'de ve Avrupa'da C sınıfı gaz yangınıdır. ABD'de C harfi gerilim altındaki elektrikli ekipmanı, Avustralya'da E harfi elektriği ifade eder.
- Türkiye'de ve Avrupa'da elektrik için ayrı bir yangın sınıfı yoktur; EN 2 böyle bir sınıf tanımlamaz. Elektrik tutuşma kaynağıdır; pano ve kablo yangınları yanan plastik izolasyon nedeniyle çoğunlukla A sınıfı sayılır.
- Elektrik yangınında ilk adım, güvenliyse enerjiyi kesmektir. Enerji kesilemiyorsa yalnız etiketinde elektrik uygunluğu yazılı, iletken olmayan söndürücü, etiketteki sınırlar içinde kullanılır.
- Sabit sistemlerde de sınıf belirleyicidir: AF-X Fireblocker Nano serisi datasheet'lerindeki korunan hacimler EN 2 A sınıfı yangın için verilir.
Elektrik yangını hangi sınıfa girer? Kısa Cevap
Türkiye'de ve Avrupa'da elektrik yangını için ayrı bir yangın sınıfı yoktur. Avrupa standardı EN 2 yangınları yanan maddeye göre sınıflar ve elektrik riski için özel bir sınıf tanımlamaz. Elektrik tutuşmayı başlatır; yanan malzeme sınıfı belirler. Pano ve kablo yangınlarında yanan plastik izolasyon olduğu için yangın çoğunlukla A sınıfı sayılır. ABD'de ise C harfi elektriği gösterir.
Yangın sınıfları nelerdir?
Yangın sınıfları, yanan maddenin türüne göre yapılan bir gruplamadır ve doğru söndürücüyü seçmenin ilk adımıdır. Türkiye'de bu ayrımın mevzuattaki karşılığı Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'tir (BYKHY). Yönetmeliğin 4. maddesindeki tanım, ölçütü açıkça yazar: yangın türü "Yanmakta olan maddeye göre" belirlenir. Avrupa standardı EN 2 de aynı mantıkla kurulmuştur. Türkiye'de EN 2 ve değişikliği, TS EN 2 ve TS EN 2/A1 numaralarıyla "Yangınların sınıfları" adıyla Türk Standardı olarak yayımlanmıştır.
BYKHY dört sınıf tanımlar. EN 2'ye 2004 yılında yayımlanan A1 değişikliğiyle beşinci bir sınıf, F sınıfı eklendi. Beş sınıfı tek tabloda topladık:
| Sınıf | Yanan madde | Örnekler | Tanımın kaynağı |
|---|---|---|---|
| A | Yanıcı katı maddeler | Odun, kömür, kağıt, ot, doküman, plastik | BYKHY m.4, EN 2 |
| B | Yanıcı sıvılar (EN 2'de sıvılaşabilen katılar da) | Benzin, benzol, makine yağları, laklar, yağlı boyalar, katran, asfalt | BYKHY m.4, EN 2 |
| C | Yanıcı gazlar | Metan, propan, bütan, LPG, asetilen, havagazı, hidrojen | BYKHY m.4, EN 2 |
| D | Yanabilen hafif ve aktif metaller, radyoaktif metaller | Lityum, sodyum, potasyum, alüminyum, magnezyum | BYKHY m.4, EN 2 |
| F | Pişirme cihazlarındaki yağlar | Fritözdeki bitkisel ve hayvansal yağlar | EN 2/A1:2004 |
A, B, C ve D satırlarındaki örnekler BYKHY'nin kendi tanımlarından alındı; F satırı EN 2/A1'e dayanır.
Bu tabloyu okurken iki noktaya dikkat edin. Birincisi, sınıflar söndürücü seçimini yönlendirir. BYKHY'nin 99. maddesi taşınabilir söndürücüleri sınıfa göre eşleştirir ve bulundurulmasını öngörür: A sınıfı için öncelikle çok maksatlı kuru kimyevi tozlu veya sulu, B sınıfı için kuru kimyevi tozlu, karbondioksitli veya köpüklü, C sınıfı için kuru kimyevi tozlu veya karbondioksitli, D sınıfı için kuru metal tozlu söndürücü. İkincisi, tabloda bir eksiklik var gibi görünür. Elektrik nerede? Cevap, sınıflandırmanın ölçütünde saklı; ona geçmeden önce C harfinin ülkeden ülkeye neden farklı okunduğuna bakalım.
Bir not daha: D sınıfı tanımındaki lityum, metal haldeki lityumdur. Lityum-iyon batarya yangınlarının nasıl ele alındığı ayrı bir konu; batarya enerji depolama sistemlerindeki sınırları kritik ticari varlıkların yangın korumasını anlattığımız yazıda ele aldık.
C sınıfı yangın nedir, ABD tablolarındaki C harfinden nasıl ayrılır?
C sınıfı yangın, Türkiye'de ve Avrupa'da yanıcı gazların yangınıdır. BYKHY'nin 4. maddesi C sınıfını şöyle tanımlar: "Metan, propan, bütan, LPG, asetilen, havagazı ve hidrojen gibi yanıcı gaz maddeler yangınını". Tanımda elektrikten söz edilmez.
Karışıklık ABD'den gelir.
ABD'de taşınabilir söndürücü standardı NFPA 10, yangınları A, B, C, D ve K olarak sınıflar. Bu sistemde C harfi gazı değil, gerilim altındaki elektrikli ekipmanı ifade eder. NFPA 10'un 2022 baskısının 5.2.3 maddesine göre C sınıfı yangınlar, gerilim altındaki elektrikli ekipmanı içeren yangınlardır. ABD iş güvenliği yönetmeliği OSHA 29 CFR 1910.155(c)(10) de C sınıfını aynı şekilde, çalışanın güvenliği için elektriği iletmeyen söndürücü gerektiren yangın olarak tanımlar. Yanıcı gazlar ABD sisteminde B sınıfının içindedir; pişirme yağları da F değil K harfiyle anılır. Avustralya'da ise elektrik ayrı bir harfle, E ile gösterilir. Yangın güvenliği meslek derneği FPA Australia'nın, Victoria eyaletinin itfaiye kurumu CFA'nın sitesinde yayımlanan 2009 tarihli bilgi notu, C sınıfını yanıcı gaz, E sınıfını gerilim altındaki elektrikli ekipman olarak sayar.
| Harf | Türkiye (BYKHY) ve Avrupa (EN 2) | ABD (NFPA 10) | Avustralya (FPA Australia bilgi notu) |
|---|---|---|---|
| A | Yanıcı katı | Sıradan yanıcı katı | Sıradan yanıcı katı |
| B | Yanıcı sıvı (EN 2'de sıvılaşabilen katılar da) | Yanıcı sıvı ve yanıcı gaz | Yanıcı sıvı |
| C | Yanıcı gaz | Gerilim altındaki elektrikli ekipman | Yanıcı gaz |
| D | Metal | Metal | Metal |
| E | Yok | Yok | Gerilim altındaki elektrikli ekipman |
| F / K | F: pişirme yağı (EN 2/A1) | K: pişirme yağı | F: pişirme yağı |
Bu tablo pratikte ne anlama geliyor? İngilizce bir eğitim dokümanından çevrilmiş "C sınıfı yangın: elektrik" ifadesi, Türkiye'deki bir tesiste yanlış söndürücü seçimine kadar gidebilir. Türkiye'de bir söndürücünün üzerindeki C harfi, cihazın gaz yangını için uygun olarak işaretlendiğini gösterir; elektrik için uygun olup olmadığını söylemez. C harfli toz ve CO2 cihazların çoğu elektriği iletmez, ama elektrik uygunluğunu harf değil etiketteki ayrı ibare gösterir. Bir İSG eğitim materyali veya acil durum planı hazırlıyorsanız, sınıf harflerini BYKHY tanımına göre yazın.
Gaz yangınının kendine özgü bir kuralı da var. ABD standardı NFPA 10'un açıklama ekine göre (ABD'de gaz yangını B sınıfında ele alınır) basınçlı gaz yangınını, yakıt kaynağının hemen kesilebileceğinden emin olunmadıkça söndürmeye çalışmak istenmeyen bir durumdur. Alev sönüp gaz akmaya devam ederse ortamda yanıcı bir karışım birikir. Gaz yangınında önce vanayı kapatmak, bu yüzden söndürmekten önce gelir. BYKHY de doğalgaz ve LPG kullanılan kazan dairelerinde, gazı kesecek ana kapama vanasının, elektriği kesecek ana devre kesicinin ve ana elektrik panosunun kazan dairesi dışında, kolayca ulaşılabilecek bir yere konulmasını ister (m.55/3).
Elektrik yangınlarının sınıfını ne belirler?
Elektrik yangınları, yanan malzemeye göre çoğunlukla A sınıfına, bazen B sınıfına girer. EN 2'nin kapsam metni bunu açıkça söyler: standart yangın sınıflarını yanan malzemeye göre tanımlar ve bu yüzden elektrik riski içeren özel bir yangın sınıfı tanımlamaz. Elektrik burada yakıt değil, tutuşma kaynağıdır. Aşırı yük, gevşek bağlantı veya ark ısıyı üretir; yanan şey ise kablo yalıtımı, plastik gövde ya da trafo yağıdır.
Kiwa'nın elektrik panoları üzerine 2020'de yayımladığı teknik not, bu ayrımın sahadaki karşılığını verir. Nota göre elektrik kabini yangınlarında yanan malzeme büyük ölçüde plastik ve polimer izolasyondur ve Avrupa'da bu yangınlar EN 2 sınıflandırmasına göre çoğunlukla A sınıfı sayılır. ABD standardı NFPA 10'un açıklama ekinde de benzer bir gözlem var: büyük motorlar ve güç panoları, yağ dolu bir trafodaki B sınıfı malzemeye kıyasla önemli miktarda A sınıfı yalıtım malzemesi içerir.
Elektrik yangınının sınıfı neden önemli? Çünkü enerji kesildiği anda geriye yalnız yanan malzeme kalır. NFPA 10'un ekindeki ifade şöyle: bir ekipmanın enerjisi kesildiğinde yangın, yanan elektrik bileşenlerinin ve yakındaki malzemenin niteliğine göre A sınıfı, B sınıfı veya ikisinin birleşimi olan bir yangına dönüşür. Gerilim, söndürme anında bir tehlike koşuludur ve söndürücünün iletken olmamasını gerektirir. Söndürme yöntemini ve kapasiteyi ise yanan malzeme belirler.
Örneklerle bakalım. Dağıtım panosunda yanan plastik izolasyon A sınıfıdır. Yağlı bir trafoda tutuşan izolasyon yağı B sınıfıdır. Sunucu kabininde yanan kablo demeti ve plastik kasalar yine A sınıfıdır. Elektrikli bir fritözdeki kızgın yağ F sınıfıdır; elektrikli olması onu elektrik yangını yapmaz. Dört örnekte de söndürmeye başlamadan önce sorulacak soru aynı: gerilim var mı?
Elektrik yangını nasıl söndürülür?
Elektrik yangını söndürülürken temel kural, mümkünse önce enerjiyi kesmek, kesilemiyorsa yalnız elektriği iletmeyen bir söndürücü kullanmaktır. Bir koşul her şeyden önce gelir: yangın büyümüşse, duman yoğunsa ya da söndürücü kullanma eğitiminiz yoksa müdahale etmeyin; alanı terk edin ve itfaiyeyi bekleyin. Müdahale ederken kaçış yolunu arkanızda tutun. Taşınabilir söndürücüyle ilk müdahale için adımlar şöyle:
- Alarm verin ve itfaiyeyi arayın. Yangını fark eden kişi önce çevredekileri uyarır ve 112'yi arar. Küçük görünen bir pano yangını kablolar üzerinden yayılabilir.
- Güvenliyse enerjiyi kesin. İlgili devrenin sigortasını veya şalterini indirerek (kapatarak) enerjiyi kesin; mümkünse yanan panoya uzanmadan, onu besleyen üst panodaki kesiciden kesin. NFPA 10'un açıklama ekine göre enerjiyi kesmek, operatörün kazara ekipmana dokunması ya da söndürücünün iletken bir parçasını ark mesafesine sokması halinde oluşabilecek elektrik çarpması riskini ortadan kaldırır. Arıza akımının yangını sürdürmesini ve yeniden tutuşturmasını da önler.
- Enerji kesilemiyorsa iletken olmayan söndürücü seçin. Karbondioksitli, kuru kimyevi tozlu ve temiz gazlı söndürücüler bu gruptadır. Etikette elektrikli ekipmanda kullanım uygunluğunu ve gerilim ve mesafe sınırını kontrol edin. NFPA 10'a göre metal hortum ağızlı CO2 söndürücüler C sınıfı taşımaz, yani elektrik için uygun değildir. Trafo merkezi ve orta gerilim hücrelerinde müdahale, enerji yetkili kişilerce kesilmeden yapılmaz.
- Su ve köpüğü etikete göre kullanın. Su veya köpük esaslı bir söndürücüyü gerilim altındaki ekipmana yalnız etiketi buna izin veriyorsa ve etiketteki mesafeyi koruyarak uygulayın.
- Enerji kesildikten sonra yanan malzemeye göre devam edin. Bu noktada yangın A veya B sınıfı bir yangındır; söndürücü ve müdahale yöntemi buna göre seçilir.
- Yeniden alevlenmeye karşı izleyin. NFPA 10'un ekine göre elektrikli ekipmanın enerjisi, yeniden alevlenmeyi önlemek için mümkün olan en kısa sürede kesilmelidir. Arızalı devre onarılmadan ve yetkili elektrikçi kontrol etmeden yeniden enerji verilmez.
Enerjiyi kesmenin bir bedeli olabilir.
Ana şalteri indirmek bir binayı karanlıkta bırakabilir veya kritik bir hattı durdurabilir. NFPA 10'un açıklama eki bu dengeyi kabul eder: belirli bir ekipmanın enerjisini kesen anahtar ve kesiciler bu tür yan etkileri önler, elektrik bileşenli yangınlar da çoğu zaman küçüktür ve iletken olmayan bir söndürücünün kısa uygulamasıyla, elektrik sürekliliği bozulmadan söndürülebilir. Hangi kesicinin hangi panoyu beslediğinin acil durum planında ve panoların üzerinde açıkça yazılmasını öneririz. Yangın anında doğru kesiciyi aramak müdahaleyi geciktirir.
Elektrik tutuşma kaynağıdır; yangının sınıfını yanan malzeme belirler.
Tesisinizdeki panolar ve teknik odalar için yangın sınıfına uygun korumayı birlikte değerlendirelim: iletişim sayfası.
Taşınabilir söndürücünün etiketinde neye bakılır?
Taşınabilir söndürücünün elektrik yangınına uygun olup olmadığı, etiketinden okunur. BYKHY'nin 99. maddesi, Türkiye'de kullanılan taşınabilir yangın söndürme cihazlarının TS 862-EN 3 kalite belgeli olmasını şart koşar. EN 3 serisinin 7. bölümü (EN 3-7, Türkiye'de TS 862-7 EN 3-7+A1), söndürücülerin özelliklerini, performans şartlarını ve deney yöntemlerini düzenler. Bu bölüm su esaslı söndürücüler için bir dielektrik test tanımlar. Dielektrik test, yani söndürücünün püskürttüğü akışın elektriği ne ölçüde ilettiğini sınayan deney, su ve köpük esaslı cihazların gerilim altındaki ekipmanda kullanılıp kullanılamayacağını belirler. İngiltere Yangın Endüstrisi Derneği FIA'nın açıklamasına göre testi geçen cihazın etiketinde elektrikli ekipmanda kullanım için bir gerilim ve mesafe sınırı yer alır; testi geçmeyen cihazın etiketinde ise gerilim altındaki ekipmanda kullanılmaması gerektiğini bildiren bir uyarı bulunur.
Etiketi okurken üç şeye bakmanızı öneriyoruz. Önce sınıf harflerine: A, B, C, D veya F, cihazın hangi yangın türü için işaretlendiğini gösterir. Sonra elektrik uygunluğuna: varsa gerilim ve mesafe sınırına, yoksa uyarı ifadesine. En son da söndürücü maddenin kendisine, çünkü her maddenin elektrikli ekipmanda ayrı bir yan etkisi var.
| Söndürücü madde | BYKHY m.99(1)'de öncelikle öngörülen sınıflar | Gerilim altındaki ekipmanda | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Su | A | Yalnız etiket izin veriyorsa | Etiketteki mesafe sınırı |
| Köpük | B | Yalnız etiket izin veriyorsa | Etiketteki mesafe sınırı |
| Kuru kimyevi toz | A (çok maksatlı), B, C | İletken değil (etiketteki gerilim ve mesafe sınırı içinde) | Kalıntısı metal yüzeylerde korozyona yol açabilir; nemli ekipmanda yalıtımı zayıflatabilir |
| Karbondioksit (CO2) | B, C | İletken değil (etiketteki gerilim ve mesafe sınırı içinde); metal hortum ağızlı cihazlar elektrik için uygun değil | Kalıntı bırakmaz; menzili kısadır, kapalı ve havalandırılmayan hacimde oksijeni seyreltir |
| Kuru metal tozu | D | Elektrik yangını için değil | Metal yangınına özel |
BYKHY ayrıca hastanelerde, huzurevlerinde, anaokullarında ve benzeri yerlerde sulu veya temiz gazlı söndürücülerin tercih edilmesini ister. Su ve köpük satırları EN 3-7 etiket uygulamasına, kuru kimyevi toz ve karbondioksit satırlarındaki notlar ABD standardı NFPA 10'un tanım ve açıklama eklerine dayanır.
Bu notlar pratikte ne anlama geliyor? Kuru kimyevi toz panodaki yangını hızlı bastırır ama arkasında temizlenmesi gereken bir kalıntı bırakır. NFPA 10'a göre çok maksatlı tozun kalıntısı metal yüzeylerle temas halinde korozyona yol açabilir ve sıcak yüzeyde önce yumuşayıp soğuyunca sertleştiği için temizlenmesi daha zordur. Yağmur almış şalt ekipmanı veya trafo gibi nemli ve gerilim altındaki ekipmanda kuru kimyevi toz, nemle birlikte iletken bir yol oluşturup yalıtımın etkisini azaltabilir. Karbondioksit kalıntı bırakmaz ve hassas elektronik ekipmanın korunduğu yerlerde bu yüzden öne çıkar. Bedeli menzildir: NFPA 10'a göre CO2 söndürücünün menzili yaklaşık 1 ile 2,4 m arasındadır. Havalandırılmayan küçük bir hacimde boşaltılan CO2 oksijeni seyrelttiği için müdahaleden sonra hacim terk edilir ve havalandırılır.
Sabit söndürme sistemlerinde yangın sınıfı nasıl kullanılır?
Sabit otomatik söndürme sistemlerinde yangın sınıfı, kapasite hesabının dayandığı test yangınını belirler. Taşınabilir söndürücüde etiket "hangi yangına sıkabilirim" sorusunu cevaplar. Sabit sistemde soru farklıdır: korunan hacimdeki beklenen yangını söndürmek için ne kadar söndürücü madde gerekir? Cevap, o yangın sınıfını temsil eden standart test yangınından gelir.
Yoğunlaştırılmış aerosolde bu bağlantı açıkça görülür. Kiwa notuna göre aerosol jeneratörlerinin belgelendirildiği standartlar, A sınıfı yangını söndürmek için gereken söndürücü yoğunluğunu ahşap istif (wood crib) ve plastik levha testleriyle belirler. Elektrik kabinlerinde asgari yoğunluk A sınıfı ahşap istif testinden alınır; plastik levha testlerinden biri daha yüksek bir değer verirse o değer esas alınır. Tasarımda bu yoğunluk 1,3 güvenlik katsayısıyla artırılır.
AF-X Fireblocker Nano datasheet'leri de aynı mantıkla hazırlanmıştır. Datasheet'lerde yangın sınıfı A ve B olarak verilir ve her modelin korunan hacmi EN 2 A sınıfı yangın için net hacimdir. En küçük model NANO CXXS için bu değer 0,4 m³, C serisinin en büyük modeli NANO CM için 5,5 m³'tür (2026 revizyonu). Datasheet'ler tasarıma her zaman %30 güvenlik payı eklenmesini ve üreticinin hesap tablosunun kullanılmasını ister. Bu %30 pay, Kiwa notundaki 1,3 katsayısıyla aynı büyüklüktedir; ikisi üst üste eklenmez. Kısacası, bir panonun A sınıfı sayılması teorik bir etiket değil; jeneratörün kaç metreküpü koruyacağını belirleyen sayının kaynağıdır. Datasheet'ler B sınıfı için ayrı hacim vermez; üretici ve Kiwa sertifikası hesabın A sınıfı değerle yapılmasını öngörür, yanıcı sıvı riski olan hacimde tasarım üreticinin hesap tablosuyla ayrıca teyit edilir.
Burada sınırları da açıkça yazmak isteriz. AF-X datasheet'leri C sınıfı (gaz) ve D sınıfı (metal) yangınları saymaz. Malzemenin derinine işleyen için için yanma da A sınıfı yüzey yangını testiyle temsil edilmez, bu tür riskleri ön değerlendirmede ayrıca ele alırız. Aerosol, kapalı ve sızdırmazlığı makul bir hacimde çalışır; kuru haldeyken iletken olmayan ince bir toz bırakır, bu toz nem çektiğinde iletken ve korozif hale gelebileceği için söndürmeden sonra temizlenir. Pano içinde kapasite hesabının nasıl yapıldığını, tüplü gazlı sistemlerle farkını ve montaj mesafelerini pano içi yangın söndürme sistemi rehberimizde adım adım anlattık. Oda ölçeğinde sprinkler, gazlı söndürme ve aerosol arasındaki seçimi ise yangın söndürme sistemlerinin türlerini karşılaştırdığımız yazıda bulabilirsiniz.
Sabit sistem, taşınabilir söndürücünün ve bina sistemlerinin yerine geçmez; onları tamamlar. Pano içi sistem, yangını kimse yokken de kaynağında algılayıp söndürmek üzere tasarlanır; enerji kesme prosedürü, alarm ve tahliye planı yine de yazılı olmalıdır.
AF-X Fireblocker belgelerinin numaralarını ve kapsamlarını görmek için belgeler ve standartlar sayfamızı inceleyin.
Elektrik alanlarında yangın sınıfına göre hangi sorular sorulmalı?
Elektrik alanında yangın sınıfını belirlemek, yanan malzemeyi ve gerilimi ayrı ayrı sormakla başlar. Bir tesis için hazırlık yaparken şu sırayı öneriyoruz:
- Hacimde ne yanar? Kablo yalıtımı ve plastik ağırlıklıysa A, izolasyon yağı varsa B sınıfını esas alın. İkisi bir aradaysa ikisini de hesaba katın.
- Gerilim kesilebilir mi? Hangi kesicinin hangi ekipmanı beslediğini işaretleyin. Kesilemeyen kritik hatlar için iletken olmayan söndürücüyü yakına koyun.
- Hacimde gaz var mı? LPG, doğalgaz veya hidrojen hattı geçiyorsa C sınıfı riski ayrıca ele alınır; ilk adım vanayı kapatmaktır.
- Kalıntıya ne kadar tolerans var? Hassas elektronik kartların yoğun olduğu kabinlerde toz kalıntısı ile gaz arasındaki fark tasarımda konuşulur.
- Söndürücülerin etiketi bu sınıflara uyuyor mu? Sınıf harflerini ve elektrik uygunluğunu tek tek kontrol edin.
- Sabit sistem gerekiyor mu? Kapalı, gözetimsiz ve enerjili hacimlerde kaynağında otomatik koruma, ilk dakikalara yönelik bir koruma katmanıdır.
Bu sorulara verilen cevap, yangın risk analizinin ve söndürme projesinin girdisidir. Kesin seçim, sahayı gören yetkili mühendisin projesiyle ve projeyi onaylayan idarenin koşullarıyla netleşir.
Sonuç: sınıfı yanan malzemeye göre belirleyin
Yangın sınıfları yanan maddeye göre belirlenir ve Türkiye'de C sınıfı gaz yangınıdır. Türkiye'de elektrik ayrı bir sınıf değildir: tutuşmayı başlatır, söndürücünün iletken olmamasını gerektirir, ama yangının sınıfını yanan malzeme belirler. Pano ve kablo yangınları bu yüzden çoğunlukla A sınıfı, yağlı trafo yangınları B sınıfı sayılır. Müdahalede sıra hep aynıdır: alarm ve 112, yangın büyükse tahliye, güvenliyse enerjiyi kesme, kesilemiyorsa etiketinde elektrik uygunluğu yazılı iletken olmayan söndürücü, enerji kesildikten sonra yanan malzemeye göre söndürme. Yabancı kaynaktan gelen tablolarda C ve E harflerini Türkiye'deki tanımla karşılaştırın. Yangın sınıfına göre hangi sistemin seçildiğini otomatik yangın söndürme sistemleri rehberimizde özetledik.
AF-X Fireblocker, ArianeGroup bünyesindeki APP ile geliştirilen yoğunlaştırılmış aerosol yangın söndürme sistemidir; Türkiye distribütörü Dikey Mühendislik'tir; denizcilik sektöründe satış, montaj ve teknik destek hizmetlerini Tuzla, İstanbul merkezli Acarsan sunar. Aerosolün yangını nasıl söndürdüğünü ve hangi hacimlerde kullanıldığını aerosol yangın söndürme sistemi sayfamızda anlattık.
Panolarınız için uygulama örnekleri ve sistem seçenekleri: elektrik panosu yangın söndürme sistemi.
Sık sorulan sorular
Yangın sınıfları nelerdir?
Yangın sınıfları yanan maddeye göre belirlenir. A sınıfı katı madde, B sınıfı yanıcı sıvı, C sınıfı yanıcı gaz, D sınıfı metal yangınıdır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik bu dört sınıfı tanımlar. Türk Standardı TS EN 2/A1 olarak da yayımlanan EN 2 değişikliği, pişirme cihazlarındaki bitkisel ve hayvansal yağ yangınları için F sınıfını ekler.C sınıfı yangın nedir?
Türkiye'de C sınıfı yangın, metan, propan, bütan, LPG, asetilen, havagazı ve hidrojen gibi yanıcı gazların yangınıdır. Elektrik yangını anlamına gelmez. ABD'de ise C harfi gerilim altındaki elektrikli ekipmanı ifade eder; yabancı kaynaklı tablolarda bu fark gözden kaçabilir.Elektrik yangınları hangi sınıfa girer?
Türkiye'de ve Avrupa'da elektrik için ayrı bir yangın sınıfı yoktur; EN 2 böyle bir sınıf tanımlamaz. Elektrik bir tutuşma kaynağıdır; yangının sınıfını yanan malzeme belirler. Pano ve kablo yangınında yanan plastik izolasyon olduğu için yangın çoğunlukla A sınıfı sayılır. Yağlı bir trafoda yanan yağ ise B sınıfına girer.Elektrik yangını nasıl söndürülür?
Önce çevredekiler uyarılır ve 112 aranır. Güvenliyse ilgili devrenin enerjisi, mümkünse yanan panoya uzanmadan besleyen üst panodaki kesiciden kesilir. Enerji kesilemiyorsa etiketinde elektrik uygunluğu yazılı, iletken olmayan bir söndürücü kullanılır ve etiketteki gerilim ve mesafe sınırı esas alınır. Yangın büyümüşse veya duman yoğunsa müdahale edilmez, alan terk edilir. Enerji kesildikten sonra yangın yanan malzemeye göre A veya B sınıfı olarak ele alınır.E sınıfı yangın nedir?
E sınıfı, Avustralya gibi bazı ülkelerde gerilim altındaki elektrikli ekipman yangınları için kullanılan harftir. Türkiye'de geçerli sınıflandırmada, yani BYKHY ve TS EN 2'de, E sınıfı yoktur. Bir söndürücünün elektrikli ekipmanda kullanılıp kullanılamayacağını sınıf harfleri değil, etiketteki ayrı elektrik ibaresi gösterir.Elektrik yangınına su ile müdahale edilebilir mi?
Gerilim altındaki ekipmana su veya köpük ancak söndürücünün etiketi elektrikli ekipmanda kullanıma izin veriyorsa uygulanır. Su esaslı taşınabilir söndürücüler için EN 3-7 standardında (Türkiye'de TS 862-7 EN 3-7+A1) bir dielektrik test tanımlıdır; testi geçmeyen söndürücü gerilim altındaki ekipmanda kullanılmaz. Etiketteki gerilim ve mesafe sınırına uyulur.
Kaynaklar
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Resmi Gazete 19.12.2007/26735, Madde 4(1)(vv), 55(3), 99(1) ve 99(6). Güncel metin: mevzuat.gov.tr.
- EN 2:1992+A1:2004, Classification of fires. Kapsam metni: EVS-EN 2:1999+A1:2004, Estonya Standardizasyon Merkezi. Türk Standardı karşılığı: TS EN 2 (31.03.1998) ve TS EN 2/A1 (Türkçe metin 25.04.2013), "Yangınların sınıfları", TSE.
- NFPA 10, Standard for Portable Fire Extinguishers, 2022 baskısı (2026 baskısı yayımlanmıştır), Madde 3.3.3 ve 5.2; Ek A (A.5.3.2.3, A.6.4), Ek C (C.2.8, C.2.9, C.3.4-C.3.6), Ek E (E.5.2, E.5.3) ve Ek F; metin 2025 revizyonu ikinci taslak raporundan okunmuştur. NFPA 10 sayfası.
- OSHA 29 CFR 1910.155(c)(8)-(11), Scope, application and definitions, ABD Çalışma Bakanlığı (osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1910/1910.155).
- FPA Australia, Fire Extinguishers: Types and Uses bilgi notu, 2009 (CFA Victoria sitesinde yayımlanan kopya).
- EN 3-7:2004+A1:2007, Portable fire extinguishers, Part 7: Characteristics, performance requirements and test methods. Türk Standardı karşılığı: TS 862-7 EN 3-7+A1 (13.07.2010), TSE.
- Fire Industry Association (FIA, İngiltere), Fact File 97: EN 3-7 Dielectric test, Temmuz 2024; Fact File 99: Class F Fires, Ekim 2024.
- Kiwa NCP, Fire Protection of electrical cabinets, K23001 memo no. 2020.1, 1 Nisan 2020.
- AF-X Fireblocker NANO CXXS ve CM datasheet'leri (2026 revizyonu).
Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yangın risk analizi, söndürme projesi ve uygulama kararlarının yerine geçmez. Taşınabilir söndürücüler ve kapalı hacim sistemleri binanın yangın algılama ve söndürme sistemlerinin yerine geçmez, onları tamamlar. Sistem seçimi ve kapasite hesabı; yetkili mühendis tarafından hazırlanan ve ruhsat veren idarece onaylanan proje kapsamında, BYKHY, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı ve gerektiğinde Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik çerçevesinde yapılmalıdır. Ürün belgelerinin kapsamı ve geçerliliği projeyi onaylayacak idareyle teyit edilmelidir.
Hazırlayan: Özen Acar, Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisi Acarsan Makina Mühendislik Denizcilik ve İnşaat Ltd. Şti., +90 542 807 22 62, info@afx.com.tr
