Novec 1230 nedir? Üretim sonu ve PFAS
Özet
- Novec 1230, FK-5-1-12 kodlu florlu keton söndürücünün ticari adıdır; EPA verisine göre küresel ısınma potansiyeli 1'in altında, ozon tüketme potansiyeli sıfırdır.
- Maddenin ana üreticisi PFAS üretiminden çekildi ve bu çıkışı 2025 sonunda tamamladı; Avrupa sektör birliği Eurofeu'ya göre FK-5-1-12'yi başka üreticiler de üretiyor.
- FK-5-1-12, AB'nin evrensel PFAS kısıtlama önerisinin kapsamında; bu yazının hazırlandığı Ekim 2026 itibarıyla yürürlükte bir yasak yok, karar süreci 2026 sonu ve sonrasına uzanıyor.
- Mevcut sistem sahibi için asıl soru markanın değil, yedek maddenin kaynağı, belgesi ve sistem onayıyla uyumudur.
- Kapalı küçük hacimlerde basınçsız, tüp ve boru gerektirmeyen bir seçenek için AF-X Fireblocker Nano serisi teknik değerlerini inceleyin.
Novec 1230 nedir? Kısa Cevap
Novec 1230, FK-5-1-12 olarak standartlaşmış florlu keton yangın söndürücünün ticari adıdır. Küresel ısınma potansiyeli 1'in altında olduğu için HFC'li gazlara alternatif olarak yaygınlaştı. Maddenin ana üreticisi PFAS üretiminden 2025 sonunda çekildi; sektör birliği Eurofeu'ya göre FK-5-1-12'yi başka üreticiler de üretiyor. AB'deki PFAS kısıtlaması ise hala öneri aşamasında.
Novec 1230 hangi maddedir, FK-5-1-12 ile farkı ne?
Novec 1230 bir marka, FK-5-1-12 ise maddenin standartlardaki adıdır. Kimyasal adı dodekafloro-2-metilpentan-3-on olan bu madde, formülü C6F12O ve molekül ağırlığı 316,04 g/mol olan bir florlu ketondur. ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), FK-5-1-12'yi 20 Aralık 2002'de hacim doldurma (total flooding, yani odanın tamamını söndürücüyle doldurma) uygulamaları için kabul edilebilir maddeler listesine aldı. EPA'nın Mart 2026'da güncellenen listesinde aynı madde, Novec 1230 dahil on farklı ticari adla birlikte tek başlık altında duruyor.
Ayrım önemli.
Bir tesis müdürü "Novec bitti" haberini okuduğunda sistemindeki maddenin de bittiğini düşünebilir. Oysa standartlar marka adıyla değil madde adıyla çalışır. Uluslararası tasarım standardı ISO 14520'nin 5. bölümü yalnız FK-5-1-12'ye ayrılmıştır; maddenin fiziksel özelliklerini, spesifikasyonunu, kullanımını ve güvenlik yönlerini tanımlar. Standardın Ocak 2024'te yayımlanan 4. baskısı, 25, 34,5, 42 ve 50 bar nominal basınçta azotla basınçlandırılan sistemleri kapsar; tasarım konsantrasyonu da yangın sınıfına göre bu standarda göre hesaplanır. Türkiye'de de durum aynı: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in (BYKHY) 98. maddesinin üçüncü fıkrası "Gazlı yangın söndürme sistemlerinin tasarımında TS ISO 14520 standardı esas alınır." der. Yani sisteminizi tanımlayan şey tüp üzerindeki marka değil, standarttaki madde kodudur.
FK-5-1-12 yangını nasıl söndürür?
FK-5-1-12, kapalı bir hacmi tasarım konsantrasyonuna kadar doldurarak ve alevden ısı çekerek yangını söndüren bir halokarbon söndürücüdür. Tüpte sıvı halde, azotla basınçlandırılmış olarak durur; nozuldan çıktığında buharlaşır ve hacme yayılır. Söndürme ağırlıkla ısı çekmeye dayanır, buna kısmen kimyasal bir etki eşlik eder. Halokarbon sistemler, tasarım konsantrasyonunun yüzde 95'ine en fazla yaklaşık 10 saniyede ulaşacak şekilde tasarlanır.
Kullanıcı açısından iki özellik öne çıkar. Birincisi, gazın kendisi kalıntı bırakmaz; ancak halokarbon gazlar alevle temas ettiğinde korozif ayrışma ürünleri oluşabilir. İkincisi, hacmi dolduran her gazlı sistem gibi kapıları kapalı ve açıklıkları sınırlı bir oda ister. Odanın sızdırmazlığı, insan güvenliği ve boşalma öncesi uyarı gibi konuları yangın söndürme sistemleri türlerini anlattığımız rehberde oda ölçeğinde ele aldık; burada tekrarlamıyoruz. Bu yazının ekseni maddenin kendisi ve tedariki.
Novec 1230 neden HFC'lere alternatif olarak yaygınlaştı?
FK-5-1-12'nin yaygınlaşmasının temel nedeni, HFC'li söndürücülere göre çok daha düşük küresel ısınma potansiyelidir. Küresel ısınma potansiyeli (GWP), bir kilogram gazın 100 yıl içinde yarattığı ısınma etkisinin aynı miktar karbondioksite oranıdır. EPA'nın hacim doldurma maddeleri listesi iki maddeyi aynı tabloda şöyle verir:
| Ölçüt | HFC-227ea (FM-200) | FK-5-1-12 (Novec 1230) |
|---|---|---|
| Madde sınıfı | Hidroflorokarbon (HFC) | Florlu keton |
| Ozon tüketme potansiyeli (ODP) | 0 | 0 |
| Küresel ısınma potansiyeli (GWP) | 3.220 | 1'in altında |
| EPA SNAP listesine giriş tarihi | 18 Mart 1994 | 20 Aralık 2002 |
| Kullanım koşulu | NFPA 2001 güvenlik kurallarına göre | NFPA 2001 güvenlik kurallarına göre |
Tablodaki fark pratikte ne anlama geliyor? İlk olarak mevzuat yükü. Türkiye'de Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik, 5 ton CO2 eşdeğeri ve üzerinde gaz içeren sabit yangından korunma ekipmanı için kayıt ve periyodik sızıntı kontrolü ister. HFC-227ea'da bu eşik yaklaşık 1,55 kg gaza denk gelir; FK-5-1-12 bu eşiğe tabi değildir. HFC-227ea'nın mevzuat ve kullanım tarafını FM-200 yazımızda ayrıca anlattık.
İkinci fark atmosferde kalış süresidir. FK-5-1-12, alt atmosfere ulaşan morötesi ışığı soğurur ve ışıkla parçalanır. Hakemli bir atmosfer kimyası çalışması (Taniguchi ve arkadaşları, Journal of Physical Chemistry A, 2003), fotoliz hızını ölçerek maddenin bu yolla yaklaşık 1-2 hafta içinde atmosferden uzaklaştığını hesapladı. Düşük GWP değerinin arkasında bu kısa ömür yatıyor.
Kısa ömür, yaygınlaşmanın gerekçesi oldu. Paradoks şu ki, maddeyi bugün tartışmaya açan da kimyasal yapısı.
FK-5-1-12 neden PFAS sayılıyor?
FK-5-1-12, AB'nin evrensel PFAS kısıtlama önerisinin kullandığı tanıma göre bir PFAS'tır. Öneri, OECD'nin 2021 tanımıyla uyumlu bir tanım kullanır: molekülünde en az bir tam florlu metil (CF3) veya metilen (CF2) karbonu, yani kendisine hidrojen, klor, brom veya iyot bağlı olmayan bir karbon bulunan her madde PFAS sayılır. FK-5-1-12'nin molekülünde birden fazla CF3 grubu vardır; dolayısıyla atmosferdeki ömrü kısa olsa da tanımın içine girer.
Avrupa yangın söndürme ekipmanı üreticileri birliği Eurofeu'nun Temmuz 2024 tarihli bilgi notu, tartışmanın düğümünü açıkça yazar. Nota göre FK-5-1-12'nin kendisi düşük kalıcılıkta ve düşük biyobirikimlidir, ama ana bozunma ürünü trifloroasetik asittir (TFA). Eurofeu, 2024 tarihli notunda TFA'nın kalıcı ve çok hareketli olduğunu kabul eder, ama biyobirikimli ve toksik olmadığını savunur. Resmi değerlendirme farklı bir yöne ilerliyor. Almanya'nın başvurusu üzerine ECHA'nın Risk Değerlendirme Komitesi, 5 Haziran 2026 toplantısında TFA'nın üreme için toksik (Kategori 1B), kalıcı, hareketli ve toksik (PMT) ve çok kalıcı, çok hareketli (vPvM) olarak sınıflandırılmasını önerdi. Bu öneri, Avrupa Komisyonu kabul edip CLP Tüzüğü'nün ekine alana kadar bağlayıcı değildir; ECHA sitesine erişemediğimiz için bilgiyi ikincil bir sektör haber kaynağından aktarıyoruz. Aynı komite (RAC), PFAS kısıtlamasına ilişkin Mart 2026 görüşünde de PFAS'ın kalıcılığını ve hareketliliğini teyit ederek mevcut önlemlerin yetersiz olduğu sonucuna vardı.
Aynı not, öneride adı geçen dört halokarbon söndürücüyü de sayar: HFC-227ea, HFC-125, FK-5-1-12 ve HB-55. Yani PFAS önerisi yalnız FK-5-1-12'yi değil, HFC-227ea'yı da kapsar. HFC-227ea için bunun üstüne bir de F-gaz mevzuatı biner.
Maddenin ana üreticisi üretimi neden ve ne zaman durdurdu?
Novec 1230'un ana üreticisi, 20 Aralık 2022'de yaptığı duyuruyla 2025 sonuna kadar tüm PFAS üretiminden çekileceğini açıkladı. Duyuruya göre kapsam tüm florlu polimerleri, florlu sıvıları ve PFAS esaslı katkı ürünlerini içeriyordu. Eurofeu'nun bilgi notu da bu duyuruyu Novec 1230 üretiminin 2025'te sona ermesi olarak aktarır. Şirket, gerekçe olarak PFAS'ı hedef alan düzenleyici eğilimlerin hızlanmasını ve paydaş beklentilerindeki değişimi gösterdi, geçiş döneminde mevcut sözleşme yükümlülüklerini yerine getireceğini belirtti. ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'na (SEC) verdiği 2025 yılı raporunda (Form 10-K) da PFAS üretiminden çıkışın 2025 sonunda tamamlandığını bildirdi.
Burada gözden kaçan bir şey var: biten, bir üreticinin üretimidir; maddenin kendisi değil.
Aynı bilgi notu bu soruyu doğrudan sorar ve şöyle cevaplar: genel adla FK-5-1-12 üreten başka üreticiler vardır ve testler bu maddelerin Novec 1230 ile aynı özellikleri taşıdığını doğrulamıştır; bu nedenle not tarihi itibarıyla FK-5-1-12 arzında bir sıkıntı beklenmemektedir. EPA'nın güncel listesinde aynı başlık altında on ticari adın bulunması da arzın tek markaya bağlı olmadığına işaret ediyor. Biz bu tabloyu şöyle okuyoruz: kısa vadede madde bulunur, ama tedarik zinciri değişti. Tüpünüzü ilk dolduran kaynak artık farklı olabilir ve bu değişikliği belgeyle yönetmek sizin işiniz.
Tedarik riskinin ikinci ve daha uzun vadeli katmanı ise Brüksel'de şekilleniyor.
AB'nin PFAS kısıtlaması FK-5-1-12'yi nasıl etkiliyor?
AB'deki evrensel PFAS kısıtlaması, REACH Tüzüğü kapsamında Hollanda, Almanya, Danimarka, İsveç ve Norveç'in Ocak 2023'te Avrupa Kimyasallar Ajansı'na (ECHA) sunduğu bir öneridir ve bu yazının hazırlandığı Ekim 2026 itibarıyla henüz kabul edilmemiştir. ECHA'nın Haziran 2026'da yaptığı sunuma göre süreç şu aşamalardan geçti:
| Tarih | Aşama |
|---|---|
| Ocak 2023 | Beş ülke öneriyi ECHA'ya sundu |
| Mart - Eylül 2023 | Kamuoyu danışması, 5.600'ü aşkın yorum |
| Haziran 2025 | Güncellenmiş kısıtlama raporu, sekiz ek sektör |
| 2 Mart 2026 | RAC görüşünü kabul etti |
| 10 Mart 2026 | Sosyo-Ekonomik Analiz Komitesi (SEAC) taslak görüşünü kabul etti |
| 25 Mayıs 2026 | SEAC taslağına ilişkin 60 günlük danışma kapandı, 3.511 yorum |
| 2026 sonu | SEAC nihai görüşü bekleniyor |
Takvimin bugün geldiği yer, karar sürecinin ortasıdır. SEAC'ın taslak görüşü, kullanıma özgü muafiyetlerle birlikte bir yasağı en uygun AB önlemi olarak görüyor. Nihai görüşlerden sonra Avrupa Komisyonu kendi önerisini hazırlayacak ve öneri üye devletlerin temsil edildiği REACH Komitesi'nde oylanacak, ardından Avrupa Parlamentosu ve Konsey'in denetiminden geçtikten sonra kabul edilecek.
Yangın söndürme gazları önerinin "florlu gazların uygulamaları" sektöründe yer alıyor. Kısıtlamayı öneren ülkelerden İsveç Kimyasallar Ajansı'nın (KEMI) Ekim 2025 tarihli özetine göre, Haziran 2025 tarihli güncel öneri yangın söndürme gazları için iki muafiyet içeriyor. Birincisi, yürürlükten 18 ay sonrasına kadar piyasaya arz edilmiş söndürme ekipmanının bakımı ve yeniden dolumu için süresiz muafiyet. İkincisi, mevcut alternatiflerin korunan varlığa zarar verdiği veya insan sağlığı için risk oluşturduğu uygulamalarda florlu temiz söndürücüler için yürürlükten sonra 13,5 yıllık muafiyet, yani 18 aylık geçiş artı 12 yıl. Avrupa yangın ve güvenlik sektörü birliği Euralarm, Eylül 2025 notunda bu uygulamalara örnek olarak havacılığı, veri merkezlerini ve kültürel arşivleri gösteriyor ve bunların dışında genel bir muafiyet önerilmediğini yazıyor. Euralarm ayrıca yürürlüğün 2028/2029'dan önce beklenmediğini ve bu çerçeve korunursa FK-5-1-12'nin belirli uygulamalarda yeni sistemlerde en az 2041'e kadar kullanılabileceğini değerlendiriyor. SEAC'ın Mart 2026 taslak görüşünün bu çerçeveyi aynen koruyup korumadığı nihai görüşte netleşecek; RAC da muafiyet tanınacak kullanımlar için etiketleme, tesis bazlı PFAS yönetim planı ve raporlama gibi ek önlemler istiyor.
Bu muafiyetler bir öneriye aittir, yasaya değil. Nihai metin farklı çıkabilir.
Türkiye tarafında durum farklı. AB'nin REACH kısıtlaması Türkiye'de kendiliğinden yürürlüğe girmez. Türkiye'nin kimyasallar mevzuatı olan KKDİK (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik), AB REACH Tüzüğü esas alınarak 2017'de yayımlandı. Bu yazının hazırlandığı tarihte FK-5-1-12'yi hedef alan, Türkiye'de yayımlanmış bir kısıtlama tespit etmedik. KKDİK'in kayıt yükümlülüğü ise yakın bir takvim getiriyor: 23 Aralık 2023 tarihli değişikliğe göre kayıt hükümleri, yıllık miktara ve tehlike sınıfına göre 31 Aralık 2026, 31 Aralık 2028 ve yıllık 1 ton ve üzeri için en geç 31 Aralık 2030'da uygulanmaya başlıyor. AB'ye ürün veya tekne ihraç eden tersaneler ve makine üreticileri için durum ayrıca farklıdır: AB kısıtlaması yürürlüğe girdiğinde AB pazarına arz edilen ürünlere doğrudan uygulanacak, bugünden itibaren de alıcıların şartnamelerine yansıyor. Bu firmalar için "Türkiye'de serbest" demek yeterli bir cevap değildir.
Mevcut FK-5-1-12 sistemi olanlar şimdi ne yapmalı?
Üretim sonu haberi, mevcut bir FK-5-1-12 sistemini kendiliğinden devre dışı bırakmaz; sistemin çalışır durumda olduğunu gösteren şey, BYKHY'nin 100. maddesinin şart koştuğu periyodik kontrol, test ve bakım kayıtlarıdır. Bu yazının hazırlandığı tarihte Türkiye'de mevcut bir FK-5-1-12 sisteminin kullanımını veya yeniden dolumunu yasaklayan bir hüküm tespit etmedik. Değişen şey sistemin değil, sistemi besleyen tedarik zincirinin durumudur. Sahibi olduğunuz sistemi bu gözle gözden geçirmek için şu adımları öneriyoruz:
- Envanteri çıkarın. Hangi odada kaç tüp ve kaç kilogram FK-5-1-12 olduğunu, tüplerin dolum tarihini ve sistem üreticisini tek listede toplayın.
- Onay belgesinin kapsamına bakın. Sistemin hangi madde spesifikasyonuyla ve hangi kuruluşun onayıyla kurulduğunu belgeden okuyun. Yeniden dolumda farklı bir üreticinin FK-5-1-12'si kullanılacaksa, sistem üreticisinin bu maddeyi kabul ettiğini yazılı olarak teyit edin. BYKHY'nin 98. maddesi sabit söndürme sistemlerinin sertifikalı olmasını istediği için bu teyit, sistemin belgesiyle uyum açısından önemlidir.
- Madde belgesini isteyin. Dolumda kullanılacak madde için ISO 14520-5'teki madde özelliklerine uygunluğu gösteren analiz belgesini servis firmasından isteyin. Maddeyi ithal eden firmanın KKDİK kapsamındaki kayıt durumunu da sorun.
- Boşalma sonrasını planlayın. Sistem bir yangında veya istenmeyen bir tetiklemede boşalırsa, yedek maddenin kaç günde geleceğini ve kritik odanın bu sürede nasıl korunacağını servis sözleşmesine yazdırın.
- Bakım sorumluluğunu netleştirin. BYKHY'nin 100. maddesine göre söndürme sistemlerinin periyodik kontrol, test ve bakımı bina sahibinin, yöneticisinin veya sorumluluğu yazılı olarak devralan bina yetkilisinin sorumluluğundadır.
- Yeni yatırımda ömür boyu tedariki sorun. Yeni bir sistemde kullanım ömrü boyunca madde temininin nasıl sağlanacağını, AB'ye ihracat yapıyorsanız alıcınızın PFAS şartını da teklif aşamasında sorun.
Bir konuya dikkat çekmek istiyorum. Euralarm'ın aktardığı FSTOC 2022 değerlendirme raporuna göre yangından korunma amaçlı gaz stokundan yılda yaklaşık yüzde 3 oranında salım oluyor; Eurofeu'ya göre de kullanılmamış madde, sistem söküldüğünde geri kazanılıp yeniden kullanılabiliyor. Yani iyi bakılan bir sistemde madde yıllarca tüpte kalır ve tedarik sorusu ancak boşalma, sızıntı veya söküm anında gündeme gelir. Riski büyüten, sorunun en kötü anda, yani yangından sonraki gün sorulmasıdır. Servis sözleşmelerinde hangi maddelerin sorulacağını tedarikçi seçimi yazımızda ayrıntılı listeledik.
FK-5-1-12 sisteminde tedarik riski tüpte değil, yeniden dolumda ortaya çıkar: maddenin kaynağı ve belgesi sistem onayıyla uyumlu olmalıdır.
FK-5-1-12 sisteminizin bulunduğu hacimleri ve tüp listesini gönderin, hangi alanlarda başka bir teknolojinin değerlendirilebileceğine birlikte bakalım: iletişim sayfası.
PFAS sonrası hangi seçenekler var?
FK-5-1-12'nin yerine birebir geçen, aynı özelliklere sahip yeni bir kimyasal söndürücü bugün yok. Eurofeu'nun notu da bunu kabul eder: uygulamaya göre inert gazlar veya su sisi alternatif olabilir, ama halokarbonların özelliklerini tek başına karşılayan bir çözüm yoktur ve yeni nesil bir kimyasal gaz şimdilik öngörülmemektedir. Seçenekleri tedarik riski açısından kısaca şöyle özetliyoruz:
| Seçenek | Söndürücü | Tedarik açısından durumu | Dikkat edilecek sınır |
|---|---|---|---|
| İnert gaz | Azot, argon veya karışımları | Azot ve argon esaslı gazlar florlu değildir | Yüksek basınçlı ve daha fazla tüp hacmi ister; oksijeni düşürerek söndürür |
| Su sisi | Küçük damlacıklı su | Söndürücü madde sudur | EN 14972-1'e göre her uygulama için yangın testiyle kanıtlanması gerekir |
| Yoğunlaştırılmış aerosol | Katı potasyum bileşiği | Basınçsız, florlu sera gazı içermez; PFAS durumu için üretici beyanı istenir; yedek jeneratör tedariki planlanmalıdır | İnce bir kalıntı bırakır; söndürmeden sonra temizlenmelidir; insanlı hacimde prosedür ister |
| Halokarbon devamı | FK-5-1-12 | Eurofeu'ya göre farklı üreticilerden temin ediliyor; AB'de karar bekliyor | Yedek madde ve onay uyumu belgeyle yönetilmelidir |
Tablonun son satırı bilinçli olarak orada. Birçok tesis için en mantıklı yol, çalışan sistemi koruyup tedarik planını netleştirmek ve yalnız yeni yatırımlarda teknolojiyi yeniden değerlendirmektir. Sistemlerin oda ölçeğinde karşılaştırması, yukarıda bağlantısını verdiğimiz rehberin konusu.
Aerosolün yerini dürüstçe çizelim. AF-X Fireblocker gibi yoğunlaştırılmış aerosol jeneratörleri FK-5-1-12'nin yerine geçen bir "temiz gaz" değildir; kalıntı bırakır ve hassas elektronik kartların yoğun olduğu hacimlerde bu konu tasarımda baştan konuşulur. Güçlü olduğu alan, kapalı ve görece küçük hacimlerde kaynağında korumadır: elektrik panosu, kontrol kabini, makine bölmesi veya teknik oda. AF-X Nano serisinde datasheet'teki A sınıfı yangın için net hacim, NANO CXXS'te 0,4 m³'ten NANO BL'de 56 m³'e kadar çıkar; tasarımda bu değerlere yüzde 30 güvenlik payı eklenir. Jeneratör basınçsızdır, boru ve tüp istemez, söndürücüsü katı haldedir; yeniden dolum yapılmaz, kullanılan jeneratör yenisiyle değiştirilir. Burada da aynı soru geçerlidir: yedek jeneratörün kaç günde temin edileceği servis sözleşmesine yazılmalıdır. Tasarım ISO 15779 ve EN 15276-2'ye göre yapılır.
Büyük ve sürekli insanlı bir veri salonunda ise karar daha karmaşıktır. Orada inert gaz, su sisi veya FK-5-1-12'nin devamı masada kalır ve seçimi projeyi hazırlayan yetkili mühendis yapar.
Sonuç: markayı değil, maddeyi ve tedarik zincirini sorun
Novec 1230'un üretimi bitti, FK-5-1-12'nin hikayesi ise sürüyor. Madde düşük GWP değeri ve kısa atmosfer ömrü sayesinde HFC'lere alternatif olarak yaygınlaştı; bugün aynı kimyasal yapısı nedeniyle AB'nin PFAS kısıtlama önerisinin içinde. Kısa vadede madde, Eurofeu'ya göre farklı üreticilerden bulunuyor; öneren ülkelerin güncel önerisi de mevcut sistemlerin bakımı ve yeniden dolumu için süresiz muafiyet içeriyor, ama bu muafiyetin nihai metinde kalıp kalmayacağı henüz belli değil. Uzun vadede ise karar 2026 sonundan sonra Brüksel'de netleşecek. Mevcut sistem sahibinin yapacağı iş belli: envanteri çıkarmak, yedek maddenin belgesini ve sistem onayıyla uyumunu yazılı hale getirmek, yeni yatırımda ise ömür boyu tedariki ilk soru yapmak. FK-5-1-12'nin yerine değerlendirilebilecek sistemleri otomatik söndürme sistemleri rehberimizde karşılaştırdık.
AF-X Fireblocker, ArianeGroup bünyesindeki APP ile geliştirilen yoğunlaştırılmış aerosol yangın söndürme sistemidir; Türkiye distribütörü Dikey Mühendislik'tir; denizcilik sektöründe satış, montaj ve teknik destek hizmetlerini Tuzla, İstanbul merkezli Acarsan sunar. Aerosolün çalışma prensibini ve sınırlarını aerosol yangın söndürme sistemi sayfamızda anlattık.
Sistem odası ve kabin ölçeğindeki uygulamalar için: sistem odası ve veri merkezi yangın söndürme.
Sık sorulan sorular
Novec 1230 ile FK-5-1-12 aynı madde mi?
Evet. Novec 1230 bir ticari addır; maddenin standartlardaki adı FK-5-1-12'dir. Kimyasal olarak dodekafloro-2-metilpentan-3-on, formülü C6F12O olan bir florlu ketondur. ABD Çevre Koruma Ajansı'nın (EPA) SNAP listesinde aynı madde on farklı ticari adla birlikte FK-5-1-12 başlığı altında yer alır.Novec 1230 üretimi durdu mu?
Maddenin ana üreticisi Aralık 2022'de PFAS üretiminden 2025 sonuna kadar çekileceğini duyurdu ve ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu'na (SEC) verdiği 2025 yılı raporunda bu çıkışın 2025 sonunda tamamlandığını bildirdi. Biten, o üreticinin üretimidir; Avrupa sektör birliği Eurofeu'ya göre FK-5-1-12'yi başka üreticiler de üretiyor.Mevcut FK-5-1-12 sistemi yeniden doldurulabilir mi?
Bu yazının hazırlandığı Ekim 2026 itibarıyla Türkiye'de FK-5-1-12'nin kullanımını veya yeniden dolumunu yasaklayan bir hüküm tespit etmedik. BYKHY'nin 100. maddesi ise sistemin periyodik kontrol, test ve bakımını şart koşar. Dolumda, maddenin ISO 14520-5'teki özellikleri karşıladığını gösteren analiz belgesi ve sistem üreticisinin o maddeyi kabul ettiğine dair yazılı teyit istenmelidir. AB'de kısıtlamayı öneren ülkelerin güncel önerisi mevcut ekipmanın bakım ve yeniden dolumu için süresiz muafiyet içeriyor; nihai metin henüz belli değil.FK-5-1-12'nin AB'deki hukuki durumu nedir?
FK-5-1-12, AB'nin evrensel PFAS kısıtlama önerisinin kapsamındadır ama bu yazının hazırlandığı Ekim 2026 itibarıyla yürürlükte bir yasak yoktur. ECHA'nın Risk Değerlendirme Komitesi görüşünü Mart 2026'da kabul etti; Sosyo-Ekonomik Analiz Komitesinin nihai görüşü 2026 sonunda bekleniyor. Ardından Avrupa Komisyonu kendi önerisini hazırlayacak; öneri REACH Komitesi'nde oylanıp Avrupa Parlamentosu ve Konsey'in denetiminden geçecek.Türkiye'de FK-5-1-12 sistemi için F-gaz kaydı gerekir mi?
Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik'teki 5 ton CO2 eşdeğeri kayıt ve sızıntı kontrolü eşiği, yönetmeliğin EK-1'inde listelenen florlu sera gazları (HFC, PFC ve SF6) için geçerlidir. HFC-227ea'da bu eşik yaklaşık 1,55 kg gaza karşılık gelir; FK-5-1-12 yönetmeliğin eklerinde yer almadığı için bu eşiğe tabi değildir. Kurulum, proje onayı ve bakım için BYKHY hükümleri her durumda geçerlidir.FK-5-1-12 yerine hangi sistemler değerlendirilebilir?
Hacmin özelliğine göre inert gazlı sistemler, su sisi ve yoğunlaştırılmış aerosol değerlendirilir. Hiçbiri FK-5-1-12'nin birebir yerine geçen bir madde değildir: inert gaz daha çok tüp hacmi ister, su sisi uygulamaya özgü yangın testi ister, aerosol ise temizlenmesi gereken ince bir kalıntı bırakır. Seçim yetkili mühendisin projesiyle yapılır.
Kaynaklar
- ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), Substitutes in Total Flooding Agents, SNAP programı, son güncelleme 18 Mart 2026.
- ISO, ISO 14520-5:2024 Gaseous fire-extinguishing systems, Part 5: FK-5-1-12 extinguishant, 4. baskı, Ocak 2024.
- ECHA, ECHA's update on the REACH restriction on PFAS, EFSA Danışma Forumu sunumu, 11 Haziran 2026.
- N. Taniguchi, T. J. Wallington, M. D. Hurley ve ark., Atmospheric Chemistry of C2F5C(O)CF(CF3)2: Photolysis and Reaction with Cl Atoms, OH Radicals, and Ozone, Journal of Physical Chemistry A, 107(15), 2674-2679, 2003.
- Maddenin ana üreticisinin 20 Aralık 2022 tarihli PFAS üretiminden çıkış duyurusu ve SEC'e verdiği yıllık rapor (10-K, 2025).
- Eurofeu, FAQ PFAS and halocarbon gaseous fire extinguishing agents, sürüm 2.1, Temmuz 2024.
- Euralarm, Updated Euralarm response to ECHA proposal for restriction of PFAS, sürüm 7, Eylül 2025.
- İsveç Kimyasallar Ajansı (KEMI), What you need to know about the updated PFAS restriction dossier, 2. baskı, 23 Ekim 2025, Ek 2 (muafiyetler 5.k ve 5.n).
- ECHA Risk Değerlendirme Komitesi, trifloroasetik asit (TFA) uyumlaştırılmış sınıflandırma görüşü, RAC-77, 5 Haziran 2026 (ECHA sitesine erişilemedi; CIRS haber notu, 12 Haziran 2026 üzerinden).
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Resmi Gazete 19.12.2007/26735, Madde 98 ve 100.
- Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik, Resmi Gazete 15.10.2024/32693, Madde 4, 7, 12, EK-1 ve EK-2.
- Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik (KKDİK), Resmi Gazete 23.06.2017/30105 (Mükerrer); değişiklik Resmi Gazete 23.12.2023/32408, Madde 7 (geçici 2. madde).
- PubChem, CID 2782408, C6F12O.
- AF-X Fireblocker NANO CXXS ve NANO BL datasheet'leri (2026 revizyonu).
Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yangın risk analizi, söndürme projesi ve uygulama kararlarının yerine geçmez. Gazlı ve aerosol söndürme sistemleri binanın yangın algılama sistemlerinin yerine geçmez; tasarımları ilgili standart ve projeyi onaylayan idarenin koşullarına göre yapılır. Sistem seçimi ve kapasite hesabı; yetkili mühendis tarafından hazırlanan ve ruhsat veren idarece onaylanan proje kapsamında, BYKHY, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı ve gerektiğinde Florlu Sera Gazlarına İlişkin Yönetmelik çerçevesinde yapılmalıdır. Ürün belgelerinin kapsamı ve geçerliliği projeyi onaylayacak idareyle teyit edilmelidir.
Hazırlayan: Özen Acar, Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisi Acarsan Makina Mühendislik Denizcilik ve İnşaat Ltd. Şti., +90 542 807 22 62, info@afx.com.tr
