Bu site test aşamasındadır. (This site is under testing.)

Yat ve tekne makine dairesinde yangın söndürme

Özet

  • Yat ve teknelerde makine dairesi için tek bir kural yoktur: teknenin boyu, bayrağı, ticari mi özel mi olduğu, sefer bölgesi ve klas kuruluşu, hangi metnin uygulanacağını belirler.
  • Gemilerin Teknik Yönetmeliği'nin 57. maddesi, maddede sayılan yeni Türk bayraklı ticari teknelerde makine mahallinin sulu sistemler hariç sabit bir sistemle korunmasını, söndürmeden önce sesli ve ışıklı alarm verilmesini ister.
  • Türk Loydu klaslı yatlarda CO2 dışındaki sistemleri TL özel olarak değerlendirir; gemiler için aerosolde referans IMO MSC.1/Circ.1270'dir ve bu kılavuz en az 20 saniyelik tahliye uyarısı ile 120 saniyeyi aşmayan boşalma süresi ister.
  • Kapasite hesabı brüt değil net hacimle yapılır; havalandırmanın ve yakıtın korunan mahallin dışından kesilebilmesi, söndürücünün hacimde kalması için şarttır.
  • Makine dairesi hacminize uygun modelleri görmek için AF-X Fireblocker Nano serisi teknik değerlerini inceleyin.

Yat ve teknenin makine dairesinde hangi söndürme sistemi gerekir? Kısa Cevap

Yat ve tekne makine dairesinde gereken sistemi teknenin tabi olduğu kural belirler. Gemilerin Teknik Yönetmeliği'nin 57. maddesi, maddede sayılan yeni Türk bayraklı ticari teknelerde sulu olmayan sabit sistem, algılama ve boşalma öncesi alarm ister. Türk Loydu klaslı yatlarda A kategori makine mahalli için sabit sistem gerekir. Aerosolün kabulünü klas kuruluşu veya İdare değerlendirir.

Hangi kural hangi tekneye uygulanır?

Bir teknenin makine dairesine hangi yangın söndürme kuralının uygulanacağını dört soru belirler: tekne ticari mi özel mi, boyu 24 metrenin altında mı üstünde mi, hangi sefer bölgesinde çalışıyor ve bir klas kuruluşuna kayıtlı mı? Aynı 20 metrelik motoryat, özel kullanımdayken bir kurala, ticari yat olarak işletildiğinde başka bir kurala, Türk Loydu klasına girdiğinde bir üçüncüsüne bağlanabilir.

Türkiye'de karşılaşılan katmanları tek tabloda topladık:

Tekne ve durum Bağlayıcı metin Makine dairesi için ne ister Aerosolün kabul yolu
CE işaretli gezi teknesi (2,5-24 m, spor ve gezi amaçlı) Gezi Tekneleri ve Kişisel Deniz Taşıtları Yönetmeliği, Ek-1 Kısım A 5.6.2 Yangın tehlikesine uygun donanım; benzinli motor muhafazası açılmadan söndürülebilecek bir sistemle korunur; ilgili standart ISO 9094 Piyasaya arzda CE uygunluk değerlendirmesi (boya ve tasarım kategorisine göre onaylanmış kuruluş katılımıyla); sonradan eklenen sistemde klas kuruluşu veya İdare
Türk Loydu klaslı yat, LH 24 m'den büyük TL Yatların Yapımı ve Klaslanmasına İlişkin Kurallar, Bölüm 10 B.3 A kategori makine mahalli için sabit sistem; gazlı sistem FSS Code Bölüm 5'e uygun TL'nin özel değerlendirmesi (Bölüm 10 Ek 2 m.4); referans: TL'nin yatlarda CO2 dışındaki sabit sistemler kılavuzu
Türk Loydu klaslı yat, LH 24 m'den küçük Aynı kurallar, Bölüm 10 B.3.2 Sabit sistem şartı; sistem için EN ISO 9094 istekleri uygulanabilir (kesin kapsam TL ile teyit edilir) TL'nin özel değerlendirmesi
Türk bayraklı ticari tekne ve ticari yat (ulusal sefer) Gemilerin Teknik Yönetmeliği, Madde 57 ve Ek-9 Maddede sayılan yeni gemilerde sulu sistemler hariç sabit sistem, algılama ve alarm; ticari yatta liman seferinde aranmaz İdarenin değerlendirmesi (Madde 16 eşdeğerlik imkanı)
SOLAS kapsamındaki gemi SOLAS II-2/10.5 ve FSS Code A kategori makine mahallinde sabit söndürme sistemi; gazlı sistemler FSS Code Bölüm 5'e göre Gazlı sisteme eşdeğerlik, IMO MSC.1/Circ.1270'e göre onay

Uluslararası sefer yapan Türk bayraklı gemilerde yönetmelik, uluslararası sözleşmelerin önceliğini tanır (Madde 2(4)).

Tablonun ilk satırı küçük tekne sahiplerini ilgilendirir. Gezi Tekneleri ve Kişisel Deniz Taşıtları Yönetmeliği, teknenin piyasaya arzındaki tasarım ve CE uygunluğunu düzenler; işletme dönemindeki denetim kuralı değildir. Ek-1'i her teknenin yangın tehlikesine uygun yangınla mücadele donanımıyla donatılmasını ister; makine bölmesi için açık bir sistem şartını ise benzinli motorlara koyar: "Benzinli motorların muhafazaları, yangın durumunda muhafazayı açmayı gerektirmeyecek şekilde yangınla mücadele sistemi ile korunur." Mantığı basit. Yanan bir motor bölmesinin kapağını açmak yangına hava vermek demektir. Dizel motorlu teknelerde ise ayrıntı ISO 9094'tedir; bu standart, boyu 24 metreye kadar olan küçük teknelerde yangın önleme ve koruma düzeyini tanımlar.

Gemilerin Teknik Yönetmeliği'nin 57. maddesi ne istiyor?

Gemilerin Teknik Yönetmeliği, Türk bayraklı ticari gemi ve su araçlarına uygulanır ve ticari yatı "ticari olarak gezi ve spor amacıyla yararlanılan, yük, yolcu veya balıkçı gemisi niteliğinde olmayan" gemi olarak tanımlar. Makine dairesi için temel hüküm 57. maddenin birinci fıkrasıdır:

"Tutuşma sıcaklığı 55 °C nin altında yakıt kullanan tam boyu 15 metre ve üzerindeki yeni gemiler veya ana makinelerin toplam gücü 736 kw ve üzeri olan yeni gemiler ile 36 dan fazla yolcu taşıyan yeni yolcu gemilerinin makinelerinin bulunduğu mahaller sulu sistemler hariç sabit yangın söndürme sistemi ile korunur, bu mahaller köprü üstünden görülebilir veya duyulabilir alarm veren, ısı veya duman detektörü olan yangın algılama sistemi ile donatılır." (Gemilerin Teknik Yönetmeliği, Madde 57(1))

Maddede üç ayrı eşik var: düşük tutuşma sıcaklıklı yakıtla 15 metre ve üzeri boy, 736 kW ve üzeri toplam ana makine gücü, 36'dan fazla yolcu taşıyan yolcu gemisi. Biri sağlandığında sabit sistem gerekir. "Yeni gemi" de tanımlıdır: yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten bir yıl veya daha sonra omurgası konulan ya da benzer bir inşa aşamasında bulunan gemi. Yönetmelik yayımından iki ay sonra, 17 Ocak 2010'da yürürlüğe girdi; yani eşik fiilen 17 Ocak 2011 ve sonrasında konulan omurgadır. Madde teknoloji adı vermez, yalnız sulu sistemleri dışarıda bırakır.

Uygulamada dizel motorlu bir ticari yatta belirleyici eşik çoğu zaman güçtür: dizel yakıtın parlama noktası 55 °C'nin üzerindedir ve yönetmelik ticari yatlarda yolcu sayısını en fazla 36 ile sınırlar (Madde 32). Sefer bölgesi de hesaba girer. Yönetmeliğin ticari yatlar için Ek-9 denetim listesi, sabit söndürme ve algılama sistemini bu eşiklerle birlikte kabotaj, yakın ve uzak sefer bölgelerinde arar; liman seferi sütununda aramaz. Uygulamayı teknenin bağlı olduğu Liman Başkanlığı ile teyit edin.

İkinci fıkra, sistemin nasıl çalışacağını anlatır. Sabit sistemi harekete geçiren kumanda ile havalandırmayı aynı anda kapatacak kumandaların korunan mahallin dışında olması gerekir; söndürücü madde püskürtülmeden önce de sesli ve ışıklı alarm verilir. Yeni gemilerde 53. madde, makine dairesi havalandırmalarının acil durumda damperlerle kapatılabilmesini ve fanların makine dairesi dışından durdurulabilmesini ister. 52. madde, makine dairesindeki diğer açıklıkların dışarıdan kapatılabilmesini şart koşar. 54. madde ise çift dibin yukarısındaki bir mahalde bulunan 500 litre ve üzeri yakıt tanklarına, tank mahallinin dışından kapatılabilen ve doğrudan tank üzerine konan bir valf ister. Damper, fan ve tank valfi fıkraları mevcut gemilere uygulanmaz (Madde 53(5), 54(7)).

Aerosolün 57. maddeyi karşılayıp karşılamadığını İdare değerlendirir; yönetmeliğin 16. maddesi de İdarenin eşdeğer bir donanımı uygun görmesine imkan verir. Bakım tarafında 59. madde CO2 ve köpük dışındaki sabit sistemlerin üreticinin belirlediği periyotlarda test edilebileceğini söyler; 50. madde ise tesis, test ve sertifikalandırmayı İdare tarafından yetkilendirilmiş servis sağlayıcılara bırakır. Servis sağlayıcı sorusunu tedarikçi seçimi yazımızda ayrıca ele aldık.

Özel kullanımdaki teknelerde durum farklıdır: Gemilerin Teknik Yönetmeliği aksi belirtilmedikçe ticari gemi ve su araçlarına uygulanır (Madde 2(1)). Özel bir yatta makine dairesi için belirleyici olan CE uygunluğu, varsa klas kuralları ve bayrak devletinin gerekleridir; hangi hükmün aranacağını tekneyi tescil eden Liman Başkanlığı ve varsa klas kuruluşuyla teyit edin.

Türk Loydu yat kuralları makine dairesi için ne söylüyor?

Türk Loydu'nun Yatların Yapımı ve Klaslanmasına İlişkin Kuralları (Temmuz 2019 basımı) makine dairesi için açıktır: "A kategori makina mahalleri için sabit yangın söndürme sistemi gereklidir." (Bölüm 10, B.3.1). A kategori makine mahalli de tanımlıdır: ana sevk için kullanılan içten yanmalı makineleri, ana sevk dışında toplam gücü 375 kW'tan az olmayan içten yanmalı makineleri ya da akaryakıtlı kazan veya akaryakıt ünitesini içeren mahal. Bir motoryatın ana makine dairesi bu tanıma doğrudan girer.

Sistemin kendisi Bölüm 10 Ek 2'ye uymalıdır. Ek 2, sabit gazlı sistemin FSS Code Bölüm 5'e uygun olmasını ister ve CO2 sistemini ayrıntılı tarif eder. Diğer sistemler için kapı açıktır ama koşullu: "Diğer sabit yangın söndürme sistemlerinin kullanılması, TL tarafından özel olarak değerlendirilecektir." Kural, bu değerlendirmede TL'nin "Yatlarda CO2 Dışındaki Sabit Yangın Söndürme Sistemleri Dizayn, Test ve Onay Kılavuzu"nun referans olarak kullanılabileceğini de belirtir. Yat için aerosolün asıl kapısı budur. Boyu 24 metreden küçük yatlar için ise aynı bölüm sistemde EN ISO 9094 isteklerinin uygulanabileceğini yazar.

Aerosolün adı ise gemiler için yazılmış Türk Loydu Makina Kuralları'nda geçer. Temmuz 2024 basımının 18. bölümü şöyle der:

"Yangın söndürücü madde olarak bir aerosol kullanılan sistemler, uluslararası bir standarda göre TL tarafından tip onaylı olacaktır." (Türk Loydu Makina Kuralları, Bölüm 18 J.2)

Dipnot, referans olarak IMO MSC.1/Circ.1270 ve Corr.1'i gösterir. Bu hüküm yat kurallarında yer almaz; ancak TL'nin bir yat projesinde de benzer bir tip onayı istemesi olasıdır.

Yat kurallarının yangın önleme kısmı tasarımın geri kalanını da şekillendirir. LH boyu 24 metreden büyük yatlarda kurallar, makine mahallerinin cidarlarının söndürücü maddenin dışarı çıkmasını önleyecek şekilde düzenlenmesini ve makine mahalli içindeki veya onu besleyen fanların mahal dışından durdurulabilmesini ister. Toplam kurulu gücü 735 kW'tan büyük yatlarda makine mahallerine FSS Code Bölüm 9'a uygun sabit yangın algılama ve alarm sistemi konur.

IMO MSC.1/Circ.1270 aerosol sistemine hangi koşulları koyar?

IMO MSC.1/Circ.1270, makine dairelerinde kullanılacak sabit aerosol sistemlerinin, SOLAS kapsamındaki sabit gazlı sistemlere eşdeğer kabul edilmesi için onay koşullarını tanımlayan kılavuzdur. Mayıs 2008'de onaylanan kılavuz, A kategori makine mahallerini kapsar ve önceki MSC/Circ.1007'nin yerini aldı. TL'nin gemiler için bu kılavuzu referans göstermesi, klaslı yat projelerinde de kılavuzun pratik bir ölçüt olarak kullanılmasını makul kılar; yat için kesin ölçütü TL'nin özel değerlendirmesi belirler.

Tasarımda bakılacak başlıca koşullar:

Konu Kılavuzdaki koşul Paragraf
Tasarım yoğunluğu Tam ölçekli yangın testinde bulunan yoğunluğun 1,3 katı 6, 8
Boşalma süresi 120 saniyeyi aşmamalı 10
Hacim esası Beklenen en düşük ortam sıcaklığında, sintine ve kaporta dahil net hacim 11
Tahliye İki ayrı serbest bırakma kumandası; boşalmadan en az 20 saniye önce sesli ve görsel uyarı 12.1
Kendiliğinden çalışma Jeneratör 250 °C'nin altında kendiliğinden aktive olmamalı 13
Elle serbest bırakma Korunan mahallin dışında, çift güç kaynaklı elle tetikleme 17.1
Tek arıza Bir hat veya jeneratör hasar görse de test yoğunluğuna yetecek madde boşaltılabilmeli 17.6
Güvenli mesafe Kaçış yollarından 75 °C, yanıcı malzemeden 200 °C mesafesinin dışında kalma 21-24
Ömür Her jeneratörde üretim ve zorunlu değişim tarihi kalıcı olarak işaretli 25

Bu tablonun sahadaki karşılığı nedir?

İlk olarak, boşalma öncesi uyarı tasarımın parçasıdır, sonradan eklenen bir aksesuar değildir. İkincisi, güvenli mesafe gerçek bir yerleşim kısıtıdır: AF-X Fireblocker NANO BM'nin datasheet'ine göre 75 °C sınırı jeneratör ağzından 150 cm'nin, 200 °C sınırı 50 cm'nin altında kalır; dar bir bölmede jeneratörün yönünü kaçış yoluna ve kablo demetlerine göre seçiyoruz. Üçüncüsü, kurulum test edilen azami hacimle sınırlıdır; büyük bir makine dairesinde birden fazla birim ve tek arıza ilkesine uygun dağıtım gerekir.

Makine dairesi hacmi nasıl hesaplanır?

Makine dairesi için söndürücü miktarı, brüt hacimden değil net hacimden hesaplanır. IMO MSC.1/Circ.1270 net hacmi, brüt hacmin söndürücünün ulaşabildiği kısmı olarak tanımlar: ana makineler, yardımcı makineler, tanklar, redüksiyon dişlileri ve trunklar gibi dolu hacimler düşülür; sintine hacmi, kaporta hacmi ve yangında hacme boşalabilecek hava tüplerindeki serbest hava eklenir.

Varsayımsal bir örnekle bakalım. İç ölçüleri 4,0 m boy, 3,5 m en ve 2,2 m yükseklik olan bir makine dairesinin brüt hacmi 30,8 m³ eder. İki ana makine, jeneratör ve tanklar birlikte 6,0 m³ yer kaplıyorsa ve sintine ile kaporta 2,5 m³ ekliyorsa net hacim 27,3 m³ olur. Söndürücü miktarı bu değerle ve onaylı tasarım yoğunluğuyla hesaplanır.

Burada gözden kaçan bir şey var: AF-X Nano datasheet'lerindeki net hacimler EN 2 A sınıfı katı yanıcı yangını içindir ve tasarıma her zaman %30 güvenlik payı eklenmesini ister. Makine dairesindeki asıl risk ise yakıt ve yağ yangınıdır. Acarsan'ın AF-X kataloğu her model için IMO kılavuzuna göre ayrı bir korunan hacim verir; bu değer, datasheet'teki A sınıfı net hacimden belirgin biçimde düşüktür. Makine dairesi hesabını bu yüzden A sınıfı hacimle değil, projenin tabi olduğu onayın yoğunluğuyla ve üreticinin hesap tablosuyla yapıyoruz.

Makine dairesinde kullanılan NANO BM'nin değerleri (üretici datasheet'i, 2026 revizyonu):

Model Söndürücü madde A sınıfı net korunan hacim Boşalma süresi Azami montaj yüksekliği 75 °C mesafesi
NANO BM 2.550 g 32 m³ < 40 sn 5,0 m < 150 cm

Tablodaki 32 m³, makine dairesi için doğrudan seçim değeri değildir; IMO kılavuzuna göre aynı model daha küçük bir hacmi karşılar. Ön boyutlandırmayı üreticinin hesap tablosuyla birlikte yaparız; kesin tasarım, klas kuruluşunun veya İdarenin onayladığı projede netleşir.


Makine dairesinin ölçülerini ve genel yerleşim planını gönderin, ön boyutlandırmayı birlikte yapalım: iletişim sayfası.

Havalandırma ve yakıt kesme neden şart?

Makine dairesinde havalandırmanın ve yakıt beslemesinin kesilmesi, söndürücünün hacimde kalması ve yangının beslenmemesi için şarttır. Çalışan bir fan, gazı da aerosolü de dışarı atar ve yangına taze hava taşır. IMO MSC.1/Circ.1270, tasarım standardının kapsaması gereken konular arasında hacmin sızdırmazlığını, açıklıkları ve mekanik havalandırma kilitlemelerini ayrıca sayar.

Kural metinleri burada aynı yöne bakar. Gemilerin Teknik Yönetmeliği'nin yukarıda andığımız 53. ve 57. madde hükümlerine Türk Loydu yat kuralları da ekler: makine dairesindeki havalandırma fanları ve ana giriş ve çıkışlar, hizmet ettikleri mahallin dışından durdurulup kapatılabilmeli ve bu kumanda mahaldeki bir yangında kullanılamaz hale gelmemelidir. Yakıt tarafında Gemilerin Teknik Yönetmeliği'nin 54. maddesindeki uzaktan kapatılabilen tank valfi, yangına yakıt akışını durdurmanın mevzuattaki karşılığıdır.

Pratikte bunu şöyle kuruyoruz.

Söndürme panelinin potansiyelsiz röle çıkışları fan kontaktörlerine ve damper kumandalarına bağlanır; geri sayım başladığında fanlar durur, damperler kapanır. Çalışan bir dizel motor makine dairesinin havasını, dolayısıyla söndürücüyü de emer; motorların boşalmadan önce durması tasarımın parçasıdır. Durdurmanın ve yakıt kesme valflerinin otomatik mi yoksa köprü üstünden mi kumanda edileceğini teknenin kumanda mimarisi ve onay kuruluşu belirler. Kapı ve kaportaların kapalı kaldığını boşalmadan önce kim teyit edecek? Bu sorunun cevabı da yazılı prosedürde yer alır.

Makine dairesinde tahliye ve tetikleme nasıl kurgulanır?

Makine dairesinde tahliye ve tetikleme, hacme insanın girip girmediğine göre kurgulanır. Motoryatlarda makine dairesine bakım ve seyir sırasında girilir. Bu yüzden IMO kılavuzunun iki ayrı serbest bırakma kumandası ve en az 20 saniyelik uyarı şartı, ticari ya da klaslı olmasa da her tekne için iyi bir başlangıç noktasıdır.

Acarsan'ın AF-X kataloğu teknelerde üç kurguyu ayırır. Tam otomatik sistemde algılama, yangın kontrol paneli üzerinden söndürmeyi kendiliğinden başlatır. Manuel aktivasyonlu sistemde panel yangını algılar ve uyarır, söndürmeyi ise bir kişi başlatır. Katalogda IMO kılavuzuna göre gösterilen kurguda ise algılama ve elle aktivasyon birlikte bulunur, jeneratörler panele alt ünitelerle bağlanır.

AF-X'in uluslararası referans dokümanı üç farklı kurguyu örnekler. Firma adlarını vermeden, belgede yazdığı kadarıyla aktarıyoruz:

Tekne Korunan hacim Birim Algılama ve tetikleme
23,90 m motoryat, makine dairesi 70 m³ 2 adet NANO BM Otomatik, elle tetikleme seçeneğiyle; istenmeyen boşalmaya karşı iki dedektöre bağlı (belgeye göre ısı ve duman)
Aynı yatta tender garajı 32 m³ 1 adet NANO BM Otomatik, elle tetikleme seçeneğiyle
17,58 m itfaiye teknesi, makine dairesi 66 m³ 2 adet NANO BM Makine dairesi girişindeki AF-X denizcilik paneliyle elle tetikleme
9,56 m sportif tekne, motor bölmesi 1,6 m³ 1 adet NANO CS AF-X TEC ile otomatik, lineer ısı kablosu algılamalı

Bu teknelerin hiçbiri IMO kılavuzuna tabi değildir: yat CE kapsamında teslim edilmiş, itfaiye teknesi iç sularda çalışır. Birim sayıları her projenin tabi olduğu kurala ve onaylı hesaba göre belirlenmiştir; IMO hesabı farklı bir test yoğunluğu kullandığı için başka bir makine dairesine ölçek olarak aktarılmamalıdır.

Tablodaki çeşitlilik bir şeyi gösteriyor: aynı ürün ailesi, teknenin kuralına ve kullanımına göre otomatik, elle ya da iki aşamalı kurgulanabilir. İnsan bulunmayan küçük bir motor bölmesinde doğrudan otomatik tetikleme makuldür; personelin girebildiği bir makine dairesinde elle tetikleme, iki dedektör onayı ve uyarı süresi öne çıkar. Algılama yöntemlerinin ve gecikme ayarının ayrıntısını otomatik söndürme sistemlerinin nasıl tetiklendiğini anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.

Yat makine dairesi yangın söndürme sistemi şeması: aerosol jeneratörleri, kapanan havalandırma, yakıt kesme valfi ve dışarıdaki elle tetikleme Makine dairesinde söndürme zinciri: algılama, mahal dışındaki elle tetikleme, havalandırmanın kapanması ve yakıtın kesilmesi birlikte çalışır.

Boşalmadan sonrası da plan ister. Aerosol görüşü kapatır, kuru haldeyken iletken olmayan ince bir toz bırakır; bu toz nem çektiğinde iletken ve korozif hale gelebilir. Boşalmadan sonra mahal, onaylı prosedürde ve üretici talimatında öngörülen süre kapalı tutulur; sıcak yüzeyler soğumadan kaporta açılmaz. Ardından mahal havalandırılır, ekip yeniden alevlenmeye karşı hazır bekler, ekipman temizlenip gözden geçirilir. Yeniden girişin kim tarafından ve hangi sırayla yapılacağını devreye alma sırasında yazılı hale getiriyoruz.

AF-X Fireblocker bu tabloda nerede durur?

AF-X Fireblocker, yat ve tekne makine dairelerinde basınçsız, tüp odası ve boru tesisatı gerektirmeyen bir yoğunlaştırılmış aerosol seçeneğidir. Jeneratör doğrudan korunan hacme monte edilir. Ağırlık ve yerin belirleyici olduğu teknelerde bu, ayrı bir tüp mahalline yer ayırma ihtiyacını ortadan kaldırır. Uygulama örneklerini ve sistem seçeneklerini gemi ve yat yangın söndürme sistemi sayfamızda topladık.

Belgeler tarafında AF-X'in denizcilik dosyası, BSI'ın düzenlediği EU MED belgeleri (806371, 806372) ve UKCA MER belgeleri, RINA tip onayı (FPE130025CS) ve küçük tekne yangın korumasını düzenleyen ISO 9094 kapsamındaki belgeden oluşur; numaralarını ve kapsamlarını belgeler ve standartlar sayfamızda görebilirsiniz. RINA onayı, RINA klaslı gemilerde brüt 500 m³'e kadar makine mahallerini kapsar ve SOLAS gemilerinde otomatik boşaltmaya izin vermez. AF-X için Türk Loydu tip onayı kaydı bulunmamaktadır (TL veritabanı, kontrol 2026-10-08); TL klaslı teknede proje öncesi TL'ye danışılmalıdır. Bir konuya dikkat çekmek istiyorum: belgenin varlığı, her projede kabulü kendiliğinden getirmez. Türk Loydu klaslı bir yatta aerosolün kabulünü TL özel olarak değerlendirir ve gemiler için koyduğu tip onayı şartını yat projesinde de isteyebilir; Türk bayraklı ticari bir teknede kabulü İdare değerlendirir; yabancı bayraklı bir yatta bayrak devletinin ve klas kuruluşunun kuralı geçerlidir. Hangi belgenin kabul edileceğini teklif aşamasında, proje çizilmeden netleştiriyoruz.

Sınırları da açıkça söyleyelim. Aerosol, kapalı tutulabilen ve havalandırması kesilebilen bir hacimde etkilidir; insan bulunabilecek bir makine dairesinde boşalmadan önce tahliye esastır. Aerosol sistemi teknenin yangın pompasının, hidrantlarının ve taşınabilir söndürücülerinin yerini almaz; makine dairesindeki sabit sistemin bir seçeneği olarak onları tamamlar. Aerosolün genel olarak hangi hacimlerde uygun olduğunu aerosol söndürmenin uygunluk koşullarını anlattığımız yazıda ele aldık.

Sonuç: önce kuralı, sonra sistemi seçin

Yat ve tekne makine dairesinde yangın söndürme sistemi seçimi, ürün kataloğundan önce kural sorusuyla başlar. Türk bayraklı ticari bir teknede Gemilerin Teknik Yönetmeliği'nin 57. maddesi ve sefer bölgesi, Türk Loydu klaslı bir yatta TL kuralları ve TL'nin özel değerlendirmesi, CE işaretli küçük bir gezi teknesinde Gezi Tekneleri Yönetmeliği'nin temel gereklilikleri ve ilgili standart ISO 9094 belirleyicidir. Kural netleştikten sonra dört teknik başlık kalır: net hacim, havalandırma ve yakıt kesme, tahliye uyarısı ve tetikleme kurgusu. Kara tesislerindeki sistemlerle karşılaştırma için otomatik yangın söndürme sistemleri rehberimize bakabilirsiniz.

AF-X Fireblocker, ArianeGroup bünyesindeki APP ile geliştirilen yoğunlaştırılmış aerosol yangın söndürme sistemidir; Türkiye distribütörü Dikey Mühendislik'tir; denizcilik sektöründe satış, montaj ve teknik destek hizmetlerini Tuzla, İstanbul merkezli Acarsan sunar. Aerosolün çalışma prensibini aerosol yangın söndürme sistemi sayfamızda anlattık.


Teknelerde ve diğer kapalı hacimlerde AF-X kurulum örnekleri: uygulamalar sayfamız.

Sık sorulan sorular

  • Teknemin makine dairesinde sabit yangın söndürme sistemi zorunlu mu?

    Teknenin türüne bağlıdır. Gemilerin Teknik Yönetmeliği'nin 57. maddesi, Türk bayraklı yeni ticari gemilerde şu eşiklerden biri sağlanıyorsa makine mahallinin sulu sistemler hariç sabit bir sistemle korunmasını ister: tutuşma sıcaklığı 55 °C'nin altında yakıtla tam boy 15 metre ve üzeri, ana makinelerin toplam gücü 736 kW ve üzeri ya da 36'dan fazla yolcu taşıyan yolcu gemisi. Ticari yatlarda yönetmeliğin denetim listesi bu sistemi liman seferinde aramaz. Türk Loydu klaslı yatlarda A kategori makine mahalleri için sabit sistem gerekir; 24 metreden küçük yatlarda sistem için ISO 9094 istekleri uygulanabilir.
  • Yat makine dairesinde aerosol söndürme sistemi kullanılabilir mi?

    Kullanılabilir, ancak kabul yolu kurala göre değişir. Türk Loydu klaslı yatlarda CO2 dışındaki sabit sistemleri TL özel olarak değerlendirir; TL'nin gemiler için yazdığı Makina Kuralları ise aerosol sistemlerinde TL tip onayı arar ve IMO MSC.1/Circ.1270 kılavuzunu referans gösterir. Türk bayraklı ticari teknelerde kabulü İdare değerlendirir. AF-X için Türk Loydu tip onayı kaydı bulunmamaktadır (TL veritabanı, kontrol 2026-10-08); TL klaslı teknede proje öncesi TL'ye danışılmalıdır. Proje başlamadan önce klas kuruluşu veya İdare ile hangi belgenin kabul edileceği netleştirilmelidir.
  • Söndürme öncesinde uyarı süresi ne kadar olmalı?

    IMO MSC.1/Circ.1270, personelin normalde çalıştığı veya girebildiği hacimlerde sesli ve görsel uyarının tahliye için gereken süre boyunca ve söndürücü salınmadan en az 20 saniye önce verilmesini ister. Kılavuz ayrıca söndürücünün iki ayrı kumandayla serbest bırakılmasını öngörür. Gemilerin Teknik Yönetmeliği de söndürücü madde püskürtülmeden önce sesli ve ışıklı alarm şartı koyar.
  • Makine dairesinin söndürme hacmi nasıl hesaplanır?

    Hesap net hacimle yapılır. IMO MSC.1/Circ.1270'e göre net hacim, brüt hacimden ana makineler, yardımcı makineler, tanklar ve benzeri dolu hacimler düşülerek bulunur; sintine hacmi ve kaporta hacmi ise eklenir. Söndürücü miktarı, beklenen en düşük ortam sıcaklığında, testte bulunan yoğunluğun 1,3 katı olan tasarım yoğunluğuyla hesaplanır.
  • Söndürme anında havalandırma ve yakıt neden kesilir?

    Aerosol ve gaz, korunan hacimde kaldığı sürece etkilidir. Çalışan bir fan söndürücüyü dışarı atar, yeni hava getirir; açık kalan bir yakıt hattı ise yangını beslemeye devam eder. Gemilerin Teknik Yönetmeliği bu yüzden sabit sistemin kumandası ile havalandırmayı kapatan kumandaların korunan mahallin dışında olmasını, fanların makine dairesi dışından durdurulabilmesini ister.
  • Teknedeki sabit söndürme sistemini kim kurar ve test eder?

    Türk bayraklı ticari gemi ve su araçlarında Gemilerin Teknik Yönetmeliği, yangınla mücadele cihaz ve sistemlerinin tesisini, dolumunu, testini ve sertifikalandırılmasını İdare tarafından yetkilendirilmiş servis sağlayıcılara bırakır. CO2 ve köpük dışındaki sabit sistemler, üreticinin belirlediği periyotlarda test edilebilir. Klaslı teknelerde klas kuruluşunun sörvey ve onay koşulları da uygulanır.

Kaynaklar

  1. Gemilerin Teknik Yönetmeliği, Resmi Gazete 17.11.2009/27409, son değişiklik 29.05.2020/31139, Madde 2, 4, 16, 32, 50, 52, 53, 54, 57, 59 ve Ek-9.
  2. Gezi Tekneleri ve Kişisel Deniz Taşıtları Yönetmeliği, Resmi Gazete 05.05.2017/30057, değişiklik 15.01.2019/30656 (Mükerrer), Madde 4 ve Ek-1 Kısım A 5.6.2.
  3. Türk Loydu, Yatların Yapımı ve Klaslanmasına İlişkin Kurallar, Temmuz 2019 basımı (Bölüm 10 değişikliği 01.07.2021), Bölüm 10 (A.1.15, A.2, A.8.1, A.9, B.3) ve Bölüm 10 Ek 2 (m.1 ve m.4).
  4. Türk Loydu, Makina Kuralları (Cilt B, Kısım 4), Temmuz 2024, Bölüm 18 J.2 ve dipnot 20.
  5. IMO, MSC.1/Circ.1270 ve Corr.1, Revised Guidelines for the Approval of Fixed Aerosol Fire-Extinguishing Systems Equivalent to Fixed Gas Fire-Extinguishing Systems, as Referred to in SOLAS 74, for Machinery Spaces, 4 Haziran 2008.
  6. ISO 9094:2022, Small craft, Fire protection.
  7. AF-X Fireblocker NANO BM datasheet; AF-X Fireblocker Acarsan kataloğu; AF-X uluslararası referans dokümanı.

Yasal uyarı: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yangın risk analizi, söndürme projesi ve uygulama kararlarının yerine geçmez. Teknelerde sistem seçimi ve kapasite hesabı; teknenin tabi olduğu mevzuat (ör. Gemilerin Teknik Yönetmeliği, Gezi Tekneleri ve Kişisel Deniz Taşıtları Yönetmeliği ve uluslararası seferde ilgili sözleşmeler), klas kuruluşunun kuralları ve bayrak devletinin gerekleri çerçevesinde, yetkin bir gemi mühendisi tarafından hazırlanan ve ilgili kuruluşça onaylanan proje kapsamında yapılmalıdır. Ürün belgelerinin kapsamı ve geçerliliği projeyi onaylayacak klas kuruluşu veya İdare ile teyit edilmelidir. Acarsan, bu içeriğe dayanılarak alınan kararlardan doğacak sonuçlardan sorumlu tutulamaz.

Hazırlayan: Özen Acar, Gemi İnşaatı ve Gemi Makineleri Mühendisi Acarsan Makina Mühendislik Denizcilik ve İnşaat Ltd. Şti., +90 542 807 22 62, info@afx.com.tr